Uporządkuj we właściwej kolejności wymienione procesy prowadzące do zapłodnienia komórki jajowej. Numery kolejnych procesów (1–5) wpisz w odpowiednie miejsca tabeli.
| Charakterystyka etapu | Numer etapu |
| Wędrówka plemnika w macicy | |
| Wniknięcie główki plemnika do cytoplazmy komórki jajowej | |
| Ejakulacja | |
| Przemieszczanie się plemnika wzdłuż jajowodu | |
| Przejście plemnika przez warstwę promienistą i osłonkę przejrzystą komórki jajowej |
| Korzystanie z informacji | Określenie kolejności procesów prowadzących do zapłodnienia komórki jajowej |
Poprawna odpowiedź
| Charakterystyka etapu | Numer etapu |
| Wędrówka plemnika w macicy | 2 |
| Wniknięcie główki plemnika do cytoplazmy komórki jajowej | 5 |
| Ejakulacja | 1 |
| Przemieszczanie się plemnika wzdłuż jajowodu | 3 |
| Przejście plemnika przez warstwę promienistą i osłonkę przejrzystą komórki jajowej | 4 |
kolejność: 2, 5, 1, 3, 4
1 p. – za poprawne uporządkowanie wszystkich procesów prowadzących do zapłodnienia komórki jajowej
0 p. – za kolejność niepoprawną
DNA (kwas deoksyrybonukleinowy) pełniący funkcję nośnika informacji genetycznej jest polimerem zbudowanym z nukleotydów. Na schemacie przedstawiono budowę nukleotydu.
a) Podaj nazwy elementów budowy nukleotydu DNA oznaczonych na schemacie literami A i B.
A. ……………..
B. ……………..
b) Wymień nazwy wszystkich zasad azotowych występujących w nukleotydach DNA
a) (0−1)
| Wiadomości i rozumienie | Opisanie budowy DNA – rozpoznanie elementów budowy nukleotydu wskazanych na schemacie |
Poprawna odpowiedź
A. reszta kwasu fosforowego, B. deoksyryboza
1 p. – za poprawne podanie nazw obu wskazanych elementów
0 p. – za podanie tylko jednej poprawnej nazwy lub podanie nazw ogólnych, np. pentoza, lub obu nazw niepoprawnych
b) (0−1)
| Wiadomości i rozumienie | Opisanie budowy DNA – podanie nazw zasad azotowych występujących w DNA |
Poprawna odpowiedź
adenina, guanina, cytozyna, tymina
1 p. – za poprawne podanie czterech nazw wszystkich zasad azotowych występujących w DNA
0 p. – za podanie nawet jednej nazwy niepoprawnej lub za podanie zamiast nazw zasad ich oznaczeń literowych
Zmiany genetyczne całego odcinka lub kilku chromosomów to mutacje chromosomowe. Są to:
Na schemacie I przedstawiono prawidłowy chromosom, a na schematach II i III chromosomy po mutacji. Literami a, b, c, d, e oznaczono odcinki chromosomów.
Na podstawie informacji z tekstu zaznacz nazwę rodzaju mutacji przedstawionej na schemacie II i III.
| Korzystanie z informacji | Określenie rodzaju mutacji przedstawionej na schemacie |
Poprawna odpowiedź
C. Inwersja
1 p. – za poprawne zaznaczenie rodzaju mutacji
0 p. – za niepoprawne zaznaczenie mutacji lub za zaznaczenie więcej niż jednego rodzaju mutacji
Mukowiscydoza jest jedną z najczęściej występujących chorób genetycznych u ludzi. Jej przyczyną jest mutacja genu CFTR zlokalizowanego na 7 chromosomie, która powoduje, że organizm chorej osoby wydziela nadmiernie gęsty śluz. Co dwudziesta piąta osoba jest nosicielem nieprawidłowego allelu genu CFTR, jednakże większość ludzi nie ma o tym pojęcia, ponieważ nosicielstwo nie daje żadnych objawów.
a) Wybierz prawidłowe dokończenie zdania.
Z powyższego tekstu wynika, że mukowiscydoza jest chorobą
A. autosomalną recesywną.
B. autosomalną dominującą.
C. sprzężoną z płcią dominującą.
D. sprzężoną z płcią recesywną.
b) Wyjaśnij, dlaczego wszystkie noworodki powinny być objęte testami na mukowiscydozę.
a) (0−1)
| Korzystanie z informacji | Określenie zasad dziedziczenia mukowiscydozy na podstawie informacji o chorobie |
Poprawna odpowiedź
A. autosomalną recesywną
1 p. – za poprawne zaznaczenie dokończenia zdania określającego zasady dziedziczenia mukowiscydozy
0 p. – za niepoprawne zaznaczenie dokończenia zdania lub zaznaczenie więcej niż jednej odpowiedzi
b) (0−1)
| Tworzenie informacji | Planowanie działania na rzecz własnego zdrowia |
Przykład poprawnej odpowiedzi
Powinno się objąć wszystkie noworodki testami na mukowiscydozę, aby wcześnie wykryć chorobę i wcześnie zastosować odpowiednią terapię.
1 p. – za poprawne wyjaśnienie potrzeby objęcia wszystkich noworodków testami na mukowiscydozę
0 p. – za wyjaśnienie niepoprawne
Typ nasady płatka usznego u człowieka dziedziczy się zgodnie z I prawem Mendla. Za tę cechę odpowiada jeden gen autosomalny. Jego dominujący allel (A) warunkuje płatek wolny, natomiast allel recesywny (a) płatek przyrośnięty. Rodzice posiadający wolne płatki uszne mają dziecko, którego płatki uszne są przyrośnięte.
a) Zapisz genotypy rodziców i dziecka, stosując dla oznaczenia alleli warunkujących typ nasady płatka usznego symbole podane w tekście.
Genotyp matki ……………….
Genotyp ojca ……………….
Genotyp dziecka ……………….
b) Zapisz krzyżówkę genetyczną ilustrującą dziedziczenie tej cechy i oblicz, jakie jest prawdopodobieństwo, że kolejne dziecko tej pary będzie miało wolne płatki uszne.
Prawdopodobieństwo ……………………..
a) (0−1)
| Tworzenie informacji | Rozwiązanie zadania z zakresu dziedziczenia cech u człowieka – określenie genotypów rodziców i dziecka |
Poprawna odpowiedź
Genotyp matki: Aa Genotyp ojca: Aa Genotyp dziecka: aa
1 p. – za poprawne określenie genotypów rodziców i dziecka
0 p. – za niepoprawne określenie nawet jednego genotypu
b) (0-2)
| Tworzenie informacji | Rozwiązanie zadania z zakresu dziedziczenia cech u człowieka – zapisanie krzyżówki genetycznej i określenie prawdopodobieństwa wystąpienia danej cechy |
Poprawne odpowiedzi
• Krzyżówka genetyczna:
• Prawdopodobieństwo: 75%
2 p. – za poprawny zapis krzyżówki genetycznej i poprawne określenie prawdopodobieństwa urodzenia się kolejnego dziecka z wolnymi płatkami usznymi
1 p. – za poprawny zapis krzyżówki genetycznej i błędne określenie prawdopodobieństwa
0 p. – za podanie prawdopodobieństwa przy błędnie zapisanej krzyżówce genetycznej
Na rysunku przedstawiono fragment sieci pokarmowej biocenozy ogrodu.
a) Podaj jeden przykład prawdopodobnej zmiany, jaka zajdzie w składzie gatunkowym tej biocenozy, jeśli usunie się róże.
b) Wypisz z podanej sieci pokarmowej wszystkich konsumentów I rzędu.
a) (0−1)
| Korzystanie z informacji | Na podstawie schematu określenie zmian w składzie gatunkowym biocenozy |
Przykłady poprawnej odpowiedzi
• W biocenozie tej prawdopodobnie wyginie skoczek różany.
• W biocenozie tej prawdopodobnie zmniejszy się liczebność mszyc.
1 p. – za podanie, że w biocenozie wyginie skoczek różany lub będzie mniej mszyc
0 p. – za podanie innego przykładu zmiany, np. wyginięcie mszyc
b) (0−1)
| Wiadomości i rozumienie | Wyróżnienie konsumentów I rzędu w sieci pokarmowej przedstawionej na schemacie |
Poprawna odpowiedź
gąsienice motyli, mszyce, skoczek różany
1 p. – za wypisanie z przedstawionej sieci pokarmowej trzech konsumentów I rzędu
0 p. – za wypisanie mniej niż trzech konsumentów I rzędu lub za wypisanie nazw konsumentów innych rzędów
Na schemacie przedstawiono piramidę pokarmową z biocenozy lasu oraz fragment przykładowej sieci pokarmowej.
Wpisz w wyznaczone miejsca obok schematu nazwy kolejnych poziomów troficznych przedstawionych w piramidzie.
| Wiadomości i zrozumienie | Opisanie na schemacie poziomów troficznych w piramidzie
pokarmowej |
Przykład poprawnej odpowiedzi
1 p. – za poprawne wpisanie trzech nazw poziomów troficznych
0 p. – za wpisanie nawet jednej nazwy niepoprawnej
Na schemacie przedstawiono piramidę pokarmową z biocenozy lasu oraz fragment przykładowej sieci pokarmowej.
Na podstawie analizy przedstawionej powyżej sieci pokarmowej wymień:
1. gatunek, który nie konkuruje z żadnym innym o pokarm
2. dwa gatunki najsilniej konkurujące o pokarm
| Wiadomości i rozumienie | Wskazanie w przedstawionej sieci pokarmowej gatunków niekonkurujących i najsilniej konkurujących o pokarm |
Poprawne odpowiedzi
1. królik
2. mysz i nornica lub sowa i żmija
2 p. – za podanie, że królik nie konkuruje z żadnym innym gatunkiem o pokarm (1.) i poprawne wskazanie pary gatunków, które najsilniej konkurują ze sobą o pokarm (2.) w przedstawionej sieci pokarmowej
1 p. – za podanie, że królik nie konkuruje z żadnym innym gatunkiem o pokarm (1.), lub wskazanie pary dwóch gatunków, które najsilniej konkurują ze sobą o pokarm (2.) w przedstawionej piramidzie pokarmowej
0 p. – za podanie innych gatunków zwierząt
Uporządkuj wymienione zasoby naturalne, wpisując ich numery do odpowiedniej kolumny tabeli.
| Zasoby nieodnawialne | Zasoby odnawialne |
| Korzystanie z informacji | Uporządkowanie podanych zasobów naturalnych według wskazanego kryterium |
Poprawna odpowiedź
| Zasoby Nieodnawialne | Zasoby odnawialne |
| 1, 4, 5 | 2, 3 |
1 p. – za poprawne wpisanie numerów wszystkich nieodnawialnych i odnawialnych zasobów naturalnych we właściwych kolumnach tabeli
0 p. – za niepoprawne przyporządkowanie lub brak przyporządkowania nawet jednego zasobu naturalnego.
Odpady organiczne stanowią 35–50% objętości odpadów w gospodarstwie domowym. W wielu krajach Europy prowadzi się obowiązkową segregację odpadów z oddzieleniem odpadów organicznych. W Polsce segregowanie nie jest obowiązkowe.
Podaj po jednej korzyści dla gospodarstwa domowego i dla środowiska wynikającej z segregowania odpadów.
1. Korzyść dla gospodarstwa domowego
2. Korzyść dla środowiska
| Korzystanie z informacji | Sformułowanie argumentów uzasadniających korzyści wynikające z segregowania odpadów |
Przykłady poprawnych odpowiedzi
Korzyści dla gospodarstwa domowego:
• Segregowanie pozwala zredukować koszty wywozu odpadów.
• Oddzielenie odpadów organicznych i ich kompostowanie dostarcza naturalnego nawozu, który można wykorzystać, np. w ogrodzie lub do nawożenia trawnika.
Korzyści dla środowiska:
• Segregowanie odpadów zmniejsza ilość śmieci wywożonych na wysypiska, co może zmniejszyć ich negatywny wpływ na środowisko lub ograniczyć zajmowanie kolejnych terenów pod wysypiska.
• Stosowanie kompostu zamiast nawozów sztucznych może ograniczyć ich szkodliwy wpływ na środowisko, np. eutrofizacja wód.
2 p. – za podanie jednej korzyści dla gospodarstwa domowego i jednej korzyści dla środowiska wynikających z segregowania odpadów
1 p. – za podanie jednej korzyści dla gospodarstwa domowego lub jednej korzyści dla środowiska wynikającej z segregowania odpadów
0 p. – za odpowiedzi niepoprawne lub zbyt ogólne, lub nieadekwatne do danej części polecenia, np. korzyść dla środowiska: odpady mogą być kompostowane i wykorzystane jako nawóz naturalny
