Proponowany klucz – MATURA 2025 – biologia (formuła – 2023)

PROPONOWANE odpowiedzi do tegorocznej biologii rozszerzonej (formuła – 2023)
Dodatkowo zapraszamy do komentowania pod artykułem

BIOLOGIA – ARKUSZ POD TYM LINKIEM FORMUŁA 2023: LINK

BIOLOGIA – ARKUSZ POD TYM LINKIEM FORMUŁA 2015: LINK

CHEMIA – ARKUSZ POD TYM LINKIEM FORMUŁA 2023: LINK

CHEMIA – ARKUSZ POD TYM LINKIEM FORMUŁA 2015: LINK

Polecamy również arkusze maturalne NEURON – LINK

W pisaniu klucza brali udział:

lek Dariusz Fabian – założyciel maturabiolchem.pl, korepetytor – LINK

mgr Sebastian Karczmarczyk – autor próbnych arkuszy maturalnych Neuron – LINK

lek Adam Żuczek – korepetytor – LINK

mgr Grzegorz Gola – autor zbiorów zadań dla maturzystów – seria ” „Biologia – pięćdziesiątka przed maturą!” oraz ” Próbka medycyny”

JEŻELI CHCESZ DOBRZE NAPISAĆ MATURĘ LUB JĄ POPRAWIĆ – ZAPRASZAM NA KOREPETYCJE – LINK
(jak nie będę miał już miejsc odeślę Cię do innych świetnych korepetytorów) 🙂
I tak na zachętę jeżeli chodzi o zajęcia ze mną:

2022

2023

2024

2025

Zadanie nr 1.1:

Proponowana odpowiedź:

1.1 – F

1.2 – P

Zadanie nr 1.2:

Proponowana odpowiedź:

Rozstrzygnięcie:  Trzeciorzędową

Uzasadnienie: Rybonukleaza zbudowana jest z jednego łańcucha aminokwasowego stabilizowanego mostkami disiarczkowymi / Rybonukleaza posiada w swojej budowie tylko jeden łańcuch aminokwasów a więc nie może posiadać struktury czwartorzędowej

Zadanie nr 2.1:

Proponowana odpowiedź:

Podczas dojrzewania owoców obecne w fotosyntezującej części owocu chloroplasty, widoczne na mikrofotografii A,
mogą się przekształcać w chromoplasty – plastydy wypełnione karotenoidami, widoczne na mikrofotografii B.

Zadanie nr 2.2:

Proponowana odpowiedź:

• własne DNA
• własne rybosomy
• dwie błony biologiczne

nie uznaje się: 

• odpowiedzi w których uczeń nie wskazuje, że chodzi o błonę biologiczną
• wskazania na podwójną / dwie  błonę / błony komórkową / e 
• w których uczeń wskazuje własne rybosomy ale błędnie określa ich stałą sedymentacji

Zadanie nr 3.1:

Proponowana odpowiedź:

• płyn lugola / roztwór wodny jodu w jodku potasu

• jodyna / roztwór spirytusowy jodu

Zadanie nr 3.2:

Proponowana odpowiedź:

• Strefa wydłużania / elongacyjna korzenia

Zadanie nr 4.1:

Proponowana odpowiedź:

• Czy aktynidaza z owocu kiwi w temperaturze 20°C ma właściwości proteolityczne?
• Czy aktynidaza obecna w kiwi w odpowiedniej temperaturze (20°C) rozkłada białka?
• Czy zdolność aktynidazy do trawienia białek zmienia się w różnych temperaturach
• Wpływ temperatury na aktywność proteolityczną aktynidazy

Zadanie nr 4.2:

Proponowana odpowiedź:

• W zestawie 1 doszło do upłynnienia galaretki (uwolnienia wody) ponieważ aktynidaza wykazuje aktywność enzymatyczną w wyższej (20°C) temperaturze co powoduje rozpad włókien kolagenowych. W zestawie 2 niska temperatura ograniczyła aktywność enzymu aktynidazy przez co nie doszło do upłynnienia

Zadanie nr 4.3:

Proponowana odpowiedź:

• Zestaw 3 i 4 stanowiły próby kontrolne, dzięki nim możliwe było odniesienie wyników próby badawczej w obu temperaturach do stanu galaretki po kilku godzinach bez wpływu aktynidazy pochodzącej z owocu kiwi
• Dzięki próbom kontrolnym z zestawów 3 i 4 wiemy co się dzieje jeżeli nie zostanie zastosowany badany czynnik – stanowi to więc element doświadczenia do którego odnosimy próbę badawczą – zawierającą badany / zmienny czynnik.

Zadanie nr 4.4:

Proponowana odpowiedź:

1. – F
2. – P
3. – P

Zadanie nr 5.1:

Proponowana odpowiedź:

1. – P
2. – F

Zadanie nr 5.2:

Proponowana odpowiedź:

• Chityna
  
  odpowiedź dopuszczalna:
• β-(1,4)-N-acetylo-D-glukozamina

Zadanie nr 5.3:

Proponowana odpowiedź:

• Raki to skorupiaki z grupy stawonogów które posiadają ciało pokryte chitynowym oskórkiem ograniczającym wzrost. Aby przejść kolejne lnienia raki muszą zrzucić chitynowy oskórek co daje im możliwość szybkiego wzrostu. Brak lnienia uniemożliwiłby im prawidłowy wzrost.
• Aby sprawnie wzrastać raki muszą zrzucić chitynowy oskórek, a więc ich wzrost możliwy jest jedynie w okresie od zrzucenia do wykształcenia kolejnego pancerza chitynowego
• Szybki wzrost raków zachodzi jedynie w krótkim czasie pomiędzy pozbyciem się starego oskórka zbudowanego z chityny a utwardzeniem nowego. Dlatego linienie jest kluczowym elementem ich rozwoju.

nie uznaje się: 

• wskazania że raki rosną bez zrzucania oskórka
• odpowiedzi w których uczeń pomija informację o chitynowym oskórku
• odpowiedzi w których pominięta została informacja o chitynowym pancerzu ograniczającym wzrost
• odpowiedzi w których uczeń podaje jako składnik budulcowy błędny związek

Zadanie nr 5.4:

Proponowana odpowiedź:

Rozstrzygnięcie: Nie

Uzasadnienie: Rak szlachetny występuje w rzekach i jeziorach o czystej dobrze natlenowanej wodzie, mógłby być zatem bioindykatorem. Natomiast rak pręgowaty występuje powszechnie – również w wodach zeutrofizowanych i zanieczyszczonych, z tego powodu nie można użyć go jako organizmu wskazującego czystość wód

Zadanie nr 5.5:

Proponowana odpowiedź:

Rozstrzygnięcie: W dwóch rodzajach

Uzasadnienie: 

• Nazwy rodzajowe raka szlachetnego oraz raka pręgowatego się różnią a więc nie mogą być one klasyfikowane jako jeden rodzaj.
• Nazwa łacińska Astecus różni się od nazwy Faxonius a więc są to dwa różne rodzaje.
• Pierwszy człon nazwy gatunkowej powyższych gatunków raka jest różny a więc są to inne nazwy rodzajowe

Nie uznaje się:

• odpowiedzi w których uczeń używa zamiennie nazwa taksonomicznych takich jak: rodzaj, rząd, rodzina
• odpowiedzi w których uczeń nie odnosi się do przedstawionych w tekście wstępnym gatunków

Zadanie nr 6.1:

Proponowana odpowiedź:

• Płazy są organizmami w których cyklu rozwojowym w większości występuje forma larwalna rozwijająca się w wodzie a więc do prawidłowego rozwoju i zamknięcia cyklu rozrodczego konieczne jest występowanie wilgotnych terenów. Osuszanie terenów prowadzi do przerwania cyklu a to do zmniejszenia liczebności występujących płazów które stanowią pokarm zaskrońców zwyczajnych
• W związku z osuszanie terenów płazy tracą siedliska rozrodu co prowadzi do zmniejszenia ich liczebności a to ograniczenia dostępności pokarmu dla zaskrońców zwyczajnych
• Osuszanie środowisk prowadzi do ograniczenia dostępności miejsc na których żerują płazy a to do zmniejszenia ich liczebności co ogranicza ilość pokarmu zaskrońca zwyczajnego
• Płazy nie pijąc wody pobierają ją przez skórę a więc możliwe to jest jedynie w wilgotnym środowisku, wysuszanie środowisk ich występowania prowadzi więc do ich wymierania a to ogranicza żerowiska zaskrońców zwyczajnych
  
• odpowiedź dopuszczalna: Płazy lądowe posiadają skórę pokryta śluzem który umożliwia im wymianę gazową zapewniającą odpowiednią ilość tlenu, osuszanie środowisk prowadzi również do ograniczenia dostępności do wody potrzebnej do wytworzenia śluzu. Prowadzi to do wymierania części osobników populacji gatunków płazów i zmniejszenia dostępności do pokarmu dla zaskrońców zwyczajnych
• Nie uznaje się: odpowiedzi zbyt ogólnych, nieodnoszących się do konkretnego przykładu biologii płazów np “do życia płazom potrzebne jest wilgotne środowisko”

Zadanie nr 6.2:

Proponowana odpowiedź:

 – C2

Zadanie nr 6.3:

Proponowana odpowiedź:

1. – F
2. – P
3. – F

Zadanie nr 7.1:

Proponowana odpowiedź:

• Tilapia nilowa to ryba słodkowodna a więc żyjąca w środowisku hipotonicznym. Woda osmotycznie napływa do ciała Tilapii a to powoduje, że jej nadmiar ryba ta musi usuwać. Wydala nadmiar wody wytwarzając dużą objętość moczu ale traci przy tym również jony Na+ oraz Cl-. Koniecznie jest więc pobieranie tych jonów na drodze transportu aktywnego przez komórki w skrzelach co kompensuje potencjalne niedobory tych pierwiastków.
• Konieczność pobierania jonów ze środowiska zewnętrznego na drodze transportu aktywnego związana jest z faktem napływu osmotycznego wody do ciała ryby i usuwania nadmiaru tej wody wraz z jonami przez układ wydalniczy

Zadanie nr 7.2:

Proponowana odpowiedź:

• Narybek i forma larwalna tilapii nilowej poruszają / przemieszczają się wolniej niż dorosły osobnik, dlatego przenoszenie ich przez samicę w obrębie otworu gębowego zwiększa szansę na uniknięcie drapieżników.
• Pozostawienie osobników na wczesnym etapie rozwoju w otwartym środowisku zwiększa ryzyko że staną się ofiarą drapieżników. Samica przenosząc je w otworze gębowym zwiększa szansę ich przeżycia.

Zadanie nr 8.1:

Proponowana odpowiedź:

• Płazy / Amphibia

Zadanie nr 8.2:

Proponowana odpowiedź:

Rozstrzygnięcie: Tętnice

Uzasadnienie: 

• Krew tłoczona z komory trafia do naczyń krwionośnych pod wysokim ciśnieniem a takie ciśnienie mogą znieść tylko tętnice.
• Są to naczynia krwionośne wychodzące z serca a więc krew tłoczona jest pod wysokim ciśnieniem

nie uznaje się:

•  odpowiedzi w których uczeń jako uzasadnienie podaje natlenowanie i odtlenowanie krwi

Zadanie nr 8.3:

Proponowana odpowiedź:

• B1

Zadanie nr 9.1:

Proponowana odpowiedź:

Zadanie nr 9.2:

Proponowana odpowiedź:

•  B3

Zadanie nr 9.3:

Proponowana odpowiedź:

• Ogranicza / zmniejsza tarcie pomiędzy elementami stawu.

Zadanie nr 10.1:

Proponowana odpowiedź:

Zadanie nr 10.2:

Proponowana odpowiedź:

• A1

Zadanie nr 11:

Proponowana odpowiedź:

Znaczne podwyższenie poziomu glukozy w osoczu wynikające z (nadmiaru / niedoboru) insuliny przekracza możliwości resorpcji zwrotnej w kanalikach nerkowych, w wyniku czego nadmiar glukozy jest wydalany z moczem. Zwiększenie osmolarności osocza krwi jest przyczyną (zmniejszenia / zwiększenia) ilości wazopresyny uwalnianej do krwi oraz (nasilenia / osłabienia) uczucia pragnienia.

Zadanie nr 12.1:

Proponowana odpowiedź:

1. Transport białka GLUT4 do błony komórkowej w komórce mięśnia szkieletowego w czasie spoczynku w okresie sytości: B
2. Transport glukozy z wnętrza komórki wątroby do płynu zewnątrzkomórkowego w okresie głodu: C

Zadanie nr 12.2:

Proponowana odpowiedź:

• Insulina zapewnia ciągła dyfuzję glukozy do komórek wątroby w sytuacji wysokiego poziomu glukozy we krwi w okresie sytości –  ponieważ insulina wiąże się z receptorem który aktywuje kaskadę sygnałową prowadzącą do przekształcenia glukozy w glukozo-6-fosforan co zmniejsza stężenie glukozy w komórce i zapewnia możliwość zajścia dyfuzji ułatwionej zgodnie z gradientem stężenia a więc ze środowiska zewnątrzkomórkowego o wysokim stężeniu glukozy.

Zadanie nr 12.3:

Proponowana odpowiedź:

• Transportery GLUT2 umożliwiają transport glukozy do płynu zewnątrzkomórkowego z komórek wątroby co umożliwia ograniczenie spadku poziomu glukozy we krwi w okresie głodu

Zadanie nr 12.4:

Proponowana odpowiedź:

• glukagon / adrenalina / noradrenalina / kortyzol / somatotropina / T3 (trójjodotyronina) / T4 (tetrajodotyronina / tyroksyna) / somatostatyna / ACTH (adrenokortykotropina) 

komentarz: w zadaniu nie wskazano, że ma być to działanie bezpośrednie a więc wiele hormonów może działać hiperglikemizująco również pośrednio. W zadaniu tym najprawdopodobniej oczekiwano hormonu takiego jak glukagon.

Zadanie nr 13.1:

Proponowana odpowiedź:

• ADC wykazuje wysoką specyficzność względem antygenu co powoduje, że użycie ADC specyficznego dla komórki nowotworowej umożliwi dostarczenie leku tylko do niej. Prawidłowe komórki nie posiadają tych specyficznych antygenów stąd ADC się z nimi nie łączy.

Zadanie nr 13.2:

Proponowana odpowiedź:

• Aby zachowane było prawidłowe działanie leku konieczne jest jego dostarczenie bezpośrednio do komórek nowotworowych, brak stabilności łącznika  w ADC spowodowałby uwolnienie leku w innym miejscu oraz uniemożliwiłby połączenie się ze specyficznym antygenem komórki nowotworowej co przełożyłoby się na ograniczenie skuteczności zastosowanego leku.

Zadanie nr 13.3:

Proponowana odpowiedź:

• Lizosomy trawią wewnątrz komórek nowotworowych przeciwciała monoklonalne wiążące lek co umożliwia jego uwolnienie oraz działanie.
• Pozwalają na uwolnienie leku we wnętrzu komórki nowotworowej i zaburzenie jej funkcjonowania.
• Lizosomy rozkładają strukturę ADC co prowadzi do uwolnienia leku w komórce a to zapewnia jego prawidłowe działanie.

Zadanie nr 14.1:

Proponowana odpowiedź:

Zadanie nr 14.2:

Proponowana odpowiedź:

• Bakteria A. tumefaciens pełni funkcję wektora ponieważ przy jej pomocy przekazywany jest gen otrzymany z obcego DNA do komórki roślinnej w wyniku jej infekcji, gen ten następnie zostaje wbudowany w genom rośliny co powoduje powstanie organizmu transgenicznego.

Zadanie nr 15:

Proponowana odpowiedź:

• Wynik elektroforezy DNA wyizolowanego z komórek obumierających w wyniku nekrozy ilustruje ścieżka ( A / B / C ). Wynik elektroforezy DNA wyizolowanego z komórek obumierających w wyniku apoptozy ilustruje ścieżka ( A / B / C ).

Zadanie nr 16.1:

Proponowana odpowiedź:

• Mutacja punktowa – delecja

Zadanie nr 16.2:

Proponowana odpowiedź:

• Leu – Val – Val – Pro – Leu

Zadanie nr 16.3:

Proponowana odpowiedź:

• A (zmiana ramki odczytu)

Zadanie nr 16.4:

Proponowana odpowiedź:

Zadanie nr 17.1:

Proponowana odpowiedź:

• 22°C – 24°C

Zadanie nr 17.2:

Proponowana odpowiedź:

Rozstrzygnięcie: Tak, może stanowić zagrożenie

Uzasadnienie: 

• Płaskogłów ciemnogłowy wykazuje coraz niższe przyspieszenie powyżej temp 24°C co powoduje, że może trudniej być mu upolować ofiarę a to z kolei przekłada się na niedobory pożywienia które mogą prowadzić do śmierci organizmu.
• W wysokich temperaturach płaskogłów ciemnogłowy nie osiąga tak dużego przyspieszenia jak w optimum temperatury co utrudni mu polowanie ograniczając dostępność pokarmu, a to może stanowić ryzyko przetrwania populacji żyjącej w wyższej temperaturze

Zadanie nr 17.3:

Proponowana odpowiedź:

• spłaszczone grzbietobrzusznie ciało umożliwiające łatwiejsze ukrycie na dnie zbiornika wodnego

• oczy usytuowane na górnej części czaszki co umożliwia mu obserwację otoczenia podczas ukrycia

• zdolność do zmiany koloru ciała umożliwia dopasowanie się do otoczenia co ogranicza wykrycie przez potencjalną ofiarę

Zadanie nr 18.1:

Proponowana odpowiedź:

Rozstrzygnięcie: Konwergencji

Uzasadnienie: Ponieważ rośliny (z różnych rodzin botanicznych) mające różne pochodzenie ewolucyjne wykształcają podobną cechę jaką jest poduszkowa forma budowy co prowadzi do ewolucji zbieżnej – konwergencji.

Zadanie nr 18.2:

Proponowana odpowiedź:

• silny wiatr
• niska temperatura
• duże opady śniegu**

  ** – wiele źródeł wskazuje na takie przystosowanie natomiast tym razem CKE (bez uzasadnienia) nie uznaje takiej odpowiedzi

Zadanie nr 18.3:

Proponowana odpowiedź:

Zadanie nr 19.1:

Proponowana odpowiedź:

• Osobniki z ogrodów zoologicznych mogą wprowadzić do puli genowej populacji z lokalnych programów hodowlanych allele, które zostały w nich zatracone i zwiększyć różnorodność genetyczną.
• Uwalnianie osobników z różnych ogrodów zoologicznych umożliwi zachowanie różnorodnej puli genowej co może wpłynąć na wyższą przeżywalność osobników potomnych

Zadanie nr 19.2:

Proponowana odpowiedź:

• Konwencja CITES obejmuje ochroną najbardziej zagrożonych gatunków poprzez zakazanie handlu międzynarodowego dziko żyjącymi osobnikami. Wpisanie Szpaka balijskiego do tej konwencji umożliwi ograniczenie dziesiątkowania populacji a to przełoży się na utrzymanie populacji dziko żyjących szpaków balijskich.