Matura Grudzień 2015, Poziom Rozszerzony (Próbne arkusze CKE), Formuła od 2015 - Zadanie 14. (5 pkt)

W populacjach owadów społecznych, do których należy pszczoła miodna, występują formy różniące się sposobem zachowania, cechami morfologicznymi i fizjologicznymi. Przeciętna pszczela rodzina składa się zwykle z jednej matki, kilkuset lub więcej trutni i kilkudziesięciu
tysięcy robotnic, nie licząc jaj, larw i poczwarek. Królowa roju jest prawie dwukrotnie większa od robotnicy i nie ma narządów umożliwiających zbieranie pokarmu, budowanie gniazda i karmienie larw. Jej zadaniem jest odbycie jedynego w życiu lotu godowego z trutniami i składanie jaj, z których wykluwa się cała reszta roju. Z niezapłodnionych jaj wykluwają się samce pszczoły – trutnie, a z zapłodnionych – pszczoły robotnice. Niektóre z larw wyklutych z zapłodnionych jaj mogą zostać w przyszłości matkami (gdy w ulu zabraknie królowej). W ostatnich latach na całym świecie obserwuje się masowe wymieranie pszczół. Jedną z prawdopodobnych przyczyn mogą być zmiany środowiska spowodowane działalnością człowieka.

Na podstawie: Tajemnice polskiej przyrody. Pszczoła miodna, Encyklopedia zwierząt i roślin, Warszawa 2007.

a) Określ znaczenie opisanego w tekście zróżnicowania osobników tego samego gatunku dla funkcjonowania społeczności pszczół.

b) Określ ploidalność (1n lub 2n) komórek somatycznych:

1. królowej roju ………….,                                2. pszczoły robotnicy ………….,                            3. trutnia …………. .

c) Podaj nazwę podziału komórkowego, jaki zachodzi w komórkach trutnia podczas wytwarzania plemników oraz nazwę podziału komórkowego u królowej roju podczas wytwarzania gotowych do zapłodnienia jaj.

1. truteń …………………………………………                      2. królowa roju ………………………………………….

d) Określ, jaki procent identycznego DNA (pomijając mutacje) ma przeciętnie w stosunku do królowej roju (matki)

1. robotnica ………………,                                                 2. truteń ………………. .

e) Wyjaśnij, uwzględniając znaczenie pszczół w przyrodzie, dlaczego ich masowe wymieranie może przyczynić się do zmian w składzie gatunkowym flory i fauny w danym ekosystemie.

Rozwiązanie:
Wymagania ogólne  Wymagania szczegółowe
I. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach
organizacji życia. Zdający opisuje […] organizmy, przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne; […] przedstawia i wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem […].
IV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji.
Zdający […] selekcjonuje, porównuje […] informacje
pozyskane z różnorodnych źródeł […].
V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający […] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe […].
VI. Postawa wobec przyrody i środowiska.
Zdający rozumie znaczenie ochrony przyrody i środowiska oraz zna i rozumie zasady zrównoważonego rozwoju […].
IV. Przegląd różnorodności organizmów.
11. Zwierzęta bezkręgowe. Zdający: 9) rozróżnia […] owady oraz porównuje […] budowę i czynności życiowe tych grup; 11) przedstawia znaczenie stawonogów w przyrodzie i życiu człowieka.
VI. Genetyka i biotechnologia.
2. Cykl komórkowy. Zdający: 4) podaje różnicę między podziałem mitotycznym a mejotycznym […].
5. Genetyka mendlowska. Zdający: 3) […] określa prawdopodobieństwo wystąpienia poszczególnych genotypów i fenotypów w pokoleniach potomnych.
VII. Ekologia.
3. Zależności międzygatunkowe. Zdający: 7) wykazuje rolę zależności mutualistycznych […] w przyrodzie, posługując się uprzednio poznanymi przykładami […] przenoszenie pyłku roślin przez zwierzęta odżywiające się nektarem itd.).
VIII. Różnorodność biologiczna Ziemi. Zdający: 4) przedstawia wpływ człowieka na różnorodność biologiczną […].
GIMNAZJUM
VIII. Genetyka. Zdający: 1) […] rozróżnia komórki haploidalne i diploidalne […].

14. a) (0–1)

Rozwiązanie
– Takie zróżnicowanie osobników w przypadku owadów społecznych ułatwia podział funkcji społecznych w populacji.
– Zjawisko to umożliwia specjalizację poszczególnych osobników do pełnionych przez nie funkcji (w społeczności).

Schemat punktowania
1 pkt – za poprawne podanie znaczenia zróżnicowania osobników w społeczności pszczół
0 pkt – za podanie niepoprawnego znaczenia lub brak odpowiedzi

14. b) (0–1)

Rozwiązanie:
– królowa roju: 2n / diploidalna,
– pszczoła robotnica: 2n / diploidalna,
– truteń: 1n / haploidalny.

Schemat punktowania
1 pkt – za poprawne określenie ploidalności komórek u wszystkich podanych form pszczoły miodnej
0 pkt – za jedną lub dwie poprawne odpowiedzi lub jej brak

14. c) (0–1)

Rozwiązanie:
– samiec (truteń) – podziały mitotyczne / mitoza,
– samica (królowa roju) – podziały mejotyczne / mejoza.

Schemat punktowania
1 pkt – za podanie poprawnej nazwy rodzaju podziału komórkowego w komórkach trutnia oraz królowej roju
0 pkt – za poprawne określenie rodzaju podziału tylko u jednej z dwóch form pszczoły, odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi

14. d) (0–1)

Rozwiązanie:
– 1. robotnica 50% / 0,50

– 2. truteń 100% / 1.

Schemat punktowania
1 pkt – za poprawne określenie występowania w procentach identycznego DNA u obu form
0 pkt – za poprawne określenie występowania w procentach identycznego DNA tylko u jednej z form pszczoły, odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi

14. e) (0–1)

Rozwiązanie:
– Pszczoły zapylają rośliny kwiatowe (umożliwiając im rozmnażanie płciowe). Jeśli zabraknie
pszczół, to zaczną wymierać niektóre gatunki roślin i w dalszej kolejności – żywiące się nimi
zwierzęta.
– Bez pszczół wiele roślin okrytonasiennych nie zostanie zapylonych, co może przyczynić
się do przerwania wielu łańcuchów pokarmowych.
Schemat punktowania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie wpływu masowego ginięcia pszczół na zmiany w składzie
gatunkowym flory i fauny w danym ekosystemie, uwzględniające ich znaczenie w przyrodzie
0 pkt – za odpowiedź niepełną, która nie uwzględnia znaczenia pszczół w przyrodzie, odpowiedź
niepoprawną merytorycznie lub brak odpowiedzi

guest
2 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
julia

tutaj trzeba dodać odpowiedź do podpunktu e