| Wymagania ogólne |
II. Pogłębienie wiadomości dotyczących budowy i funkcjonowania organizmu ludzkiego. Uczeń objaśnia funkcjonowanie organizmu ludzkiego na różnych poziomach złożoności […]; |
| Wymagania szczegółowe |
V. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka.
6. Układ krwionośny: Uczeń: 5) przedstawia […] czynnik Rh;
VI. Genetyka i biotechnologia. 5. Genetyka mendlowska. Uczeń: 1) […] stosuje podstawowe pojęcia genetyki klasycznej (allel dominujący[…] genotyp, fenotyp);
3) zapisuje i analizuje krzyżówki jednogenowe i dwugenowe (z dominacją zupełną i niezupełną oraz allelami wielokrotnymi, posługując się szachownicą Punnetta) oraz określa prawdopodobieństwo wystąpienia poszczególnych genotypów i fenotypów w pokoleniach potomnych; |
Wskazówki do rozwiązania zadania
a)
Z tekstu źródłowego odczytaj, jakie grupy krwi mają rodzice i zapisz ich genotypy. Pamiętaj, że dziedziczenie grup krwi warunkują 3 allele, ale w komórkach somatycznych są 2 allele tego genu, a w gametach – tylko 1 z nich, oraz że grupa krwi 0 występuje jedynie u homozygot recesywnych. W tekście zwróć uwagę na sposób dziedziczenia czynnika Rh. Oznaczając allele, pamiętaj, że osoby posiadające allel dominujący (D) mają grupę krwi Rh+, natomiast homozygoty recesywne (dd) mają grupę krwi Rh–. Następnie narysuj i uzupełnij szachownicę Punnetta. Zapisując genotypy dzieci pamiętaj, że od każdego z rodziców dostaje ono po 1 allelu odpowiedzialnym za grupę krwi i czynnik Rh. Wynika stąd, że od ojca otrzyma allele (id). Zakreśl genotyp dziecka, które ma grupę krwi A Rh–.
b)
W tekście zwróć uwagę na sposób dziedziczenia czynnika Rh. Pamiętaj, że allel dominujący (D) warunkuje wystąpienie grupy Rh+, natomiast homozygoty recesywne (dd) mają grupę krwi Rh–. Aby ocenić prawdziwość informacji 3., wykonaj zapis odpowiedniej krzyżówki genetycznej.
c)
Konflikt serologiczny może wystąpić u kobiety, w której krwi nie ma antygenu D. Jeśli we krwi płodu znajduje się antygen D, wówczas u matki powstają przeciwciała anty-D, które niszczą krwinki płodu.
Przykłady poprawnej odpowiedzi
a) Genotyp matki: IAIBDd
Genotyp ojca: iidd
Odpowiedź: U dziecka tej pary może wystąpić grupa krwi A Rh– (z prawdopodobieństwem 25%).
b) 1. P
2. F
3. F
c)
Konflikt serologiczny nie wystąpi. Matka ma grupę krwi Rh+,więc nie wytwarza przeciwciał anty-D, zaś konflikt serologiczny występuje, gdy w organizmie matki z grupą krwi Rh– rozwija się płód z grupą Rh+.
