Wpisz do tabeli odpowiednie określenia, które opisują wpływ układu nerwowego współczulnego i przywspółczulnego na funkcjonowanie wymienionych narządów w organizmie człowieka.
| Narząd | Część współczulna | Część przywspółczulna |
| Źrenica | rozszerzanie | zwężanie |
| Oskrzela | ||
| Serce | przyspieszenie pracy | zwolnienie pracy |
| Jelita |
| Wiadomości i rozumienie | Określenie wpływu układu współczulnego i układu przywspółczulnego na funkcjonowanie narządów w organizmie człowieka |
Przykłady poprawnych odpowiedzi
| Narząd | Część współczulna | Część przywspółczulna |
| Źrenica | ||
| Oskrzela | rozszerzanie | zwężanie |
| Serce | ||
| Jelita | zmniejszenie perystaltyki lub spowolnienie pracy, lub zmniejszenie wydzielania soku jelitowego |
przyspieszenie perystaltyki lub przyspieszenie pracy, lub zwiększenie wydzielania soku jelitowego |
2 p. – za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli uwzględniające oba układy nerwowe
1 p. – za poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli uwzględniające oba układy nerwowe
0 p. – za uzupełnienie wszystkich wierszy w jednej kolumnie dotyczącej działania tylko jednej części układu, lub za niepoprawne uzupełnienie obu wierszy tabeli
Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących funkcji elementów ucha. Wpisz w odpowiednie miejsca tabeli literę P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, lub literę F, jeśli stwierdzenie jest fałszywe.
| 1. | Kanał słuchowy zewnętrzny wyrównuje ciśnienie po obu stronach błony bębenkowej. | |
| 2. | Strzemiączko przenosi drgania wywołane falą dźwiękową na okienko ślimaka. | |
| 3. | Trąbka słuchowa (trąbka Eustachiusza) przenosi falę dźwiękową do ucha wewnętrznego. |
| Wiadomości i rozumienie | Określenie funkcji elementów budowy ucha |
Poprawna odpowiedź
1 – F, 2 – P, 3 – F
1 p. – za poprawną ocenę prawdziwości wszystkich stwierdzeń opisujących funkcje elementów budowy ucha
0 p. – za niepoprawną ocenę nawet jednego stwierdzenia
Po wejściu z ciemnego pomieszczenia do pomieszczenia bardzo jasno oświetlonego nie widzi się przez moment żadnego obrazu – światło „oślepia”. Dopiero po chwili zaczynamy widzieć normalnie.
Wyjaśnij, uwzględniając rolę źrenicy, dlaczego najpierw światło oślepia, a po chwili widzimy normalnie.
| Tworzenie informacji | Wyjaśnienie roli źrenicy w funkcjonowaniu oka |
Przykład poprawnej odpowiedzi
Po wejściu do jasnego pomieszczenia przez rozszerzoną źrenicę dostaje się do oka zbyt dużo światła, co daje efekt „oślepienia”. Po chwili źrenica zwęża się dzięki mięśniom tęczówki, co powoduje dopływ odpowiedniej ilości światła do wnętrza gałki ocznej.
1 p. – za poprawne wyjaśnienie zjawiska uwzględniające stan źrenicy w momencie wejścia do jasno oświetlonego pomieszczenia i jej zwężenie po chwili przebywania w tym pomieszczeniu
0 p. – za odpowiedź ogólną, np. dotyczącą źrenicy bez odniesienia się do jej roli w regulacji ilości światła docierającego do oka (zwężanie/rozszerzanie) lub za odpowiedź niepoprawną
Informacje do zadań 15. i 16.
Wapń przez cały okres życia człowieka należy do niezbędnych składników mineralnych pożywienia. Ponad 99% tego pierwiastka w organizmie człowieka jest zmagazynowane w kościach, a pozostałe 1% odgrywa ważną rolę w licznych procesach fizjologicznych. W tabeli przedstawiono normy zalecanego spożycia wapnia w różnych przedziałach wiekowych.
| Przedział wiekowy | Zalecane spożycia wapnia na dzień (mg/dzień) |
| 1 – 3 lat | 500 |
| 4 – 10 lat | 800 |
| 11 – 18 lat | 1200 |
| 19 – 30 lat | 1300 |
| 31 – 60 lat | 800 |
| Powyżej 60 lat | 1500 |
Narysuj diagram słupkowy ilustrujący zalecane spożycie wapnia przez człowieka w przedziałach wiekowych podanych w tabeli.
| Korzystanie z informacji | Na podstawie danych z tabeli skonstruowanie diagramu słupkowego przedstawiającego spożycie wapnia przez człowieka |
Przykład poprawnej odpowiedzi
2 p. – za poprawne narysowanie oraz opisanie osi współrzędnych (Y – zalecane spożycie wapnia w mg na dzień) i wyskalowanie osi Y, oraz narysowanie i podpisanie wszystkich słupków diagramu
1 p. – za poprawne narysowanie oraz opisanie osi współrzędnych lub za poprawne narysowanie słupków diagramu przy niepełnym opisie osi (brak jednostki lub same jednostki)
0 p. – za diagram z niepoprawnie opisanymi i niepoprawnie wyskalowanymi osiami lub za całkowicie niepoprawny diagram
Informacje do zadań 15. i 16.
Wapń przez cały okres życia człowieka należy do niezbędnych składników mineralnych pożywienia. Ponad 99% tego pierwiastka w organizmie człowieka jest zmagazynowane w kościach, a pozostałe 1% odgrywa ważną rolę w licznych procesach fizjologicznych. W tabeli przedstawiono normy zalecanego spożycia wapnia w różnych przedziałach wiekowych.
| Przedział wiekowy | Zalecane spożycia wapnia na dzień (mg/dzień) |
| 1 – 3 lat | 500 |
| 4 – 10 lat | 800 |
| 11 – 18 lat | 1200 |
| 19 – 30 lat | 1300 |
| 31 – 60 lat | 800 |
| Powyżej 60 lat | 1500 |
Wyjaśnij, dlaczego zapotrzebowanie na wapń osób z przedziału wiekowego 19–30 lat jest większe niż osób z przedziału 31–60 lat.
| Tworzenie informacji | Wyjaśnienie różnic w zapotrzebowania człowieka na wapń |
Przykłady poprawnej odpowiedzi
• U osób w przedziale wiekowym 19–30 lat następują jeszcze procesy kostnienia i wapń jest niezbędny do rozwoju układu kostnego.
• Osoby w przedziale wiekowym 19–30 lat wykazują dużą aktywność fizyczną, dlatego konieczne jest dostarczenie wapnia do pracy układu mięśniowego lub nerwowego.
1 p. – za poprawne wyjaśnienie przyczyny różnego zapotrzebowania na wapń we wskazanych przedziałach wiekowych
0 p. – za niepoprawne wyjaśnienie lub brak wyjaśnienia (odczytanie) zapotrzebowania na wapń osób we wskazanych przedziałach wiekowych
Uporządkuj we właściwej kolejności etapy obróbki pokarmu w przewodzie pokarmowym człowieka. Numery kolejnych etapów (1–5) wpisz w odpowiednie miejsca tabeli.
| Charakterystyka etapu | Numer etapu |
| Trawienie białek, tłuszczy i węglowodanów w środowisku zasadowym | |
| Intensywnie wchłanianie produktów trawienia do krwi | |
| Odzyskiwanie wody z resztek pokarmowych | |
| Rozdrabnianie, miażdżenie, nawilżanie pokarmu | |
| Trawienie białek w środowisku kwasowym |
| Korzystanie z informacji | Określenie kolejności etapów procesu zachodzącego w przewodzie pokarmowym człowieka |
Poprawna odpowiedź
kolejność: 3, 4, 5, 1, 2
1 p. – za poprawne uporządkowanie wszystkich etapów obróbki pokarmu w przewodzie pokarmowym
0 p. – za kolejność niepoprawną
Naturalna mikroflora przewodu pokarmowego ma istotne znaczenie dla stanu zdrowia człowieka. Najmniej drobnoustrojów znajduje się w żołądku, a najwięcej w jelicie grubym. Drobnoustroje dostające się do przewodu pokarmowego w większości nie pokonują bariery, jaką jest żołądek. Te bakterie, które ją pokonają, mogą osiedlać się i rozwijać w jelitach. Podstawową mikroflorę jelitową tworzą bakterie kwasu mlekowego.
a) Wyjaśnij, dlaczego żołądek jest barierą dla większości drobnoustrojów.
b) Podaj przykład korzyści, jaką czerpie organizm człowieka z obecności mikroflory jelitowej.
a) (0−1)
| Wiadomości i rozumienie | Określenie znaczenia niskiego pH w żołądku dla utrzymania odpowiedniej flory bakteryjnej w przewodzie pokarmowym człowieka |
Przykłady poprawnej odpowiedzi
• Żołądek pełni rolę bariery dla większości drobnoustrojów, ponieważ w żołądku jest zbyt niskie pH, aby bakterie mogły przeżyć.
• Żołądek pełni rolę bariery dla większości drobnoustrojów, ponieważ wydziela kwas solny, który niszczy drobnoustroje lub je zabija.
1 p. – za poprawne wyjaśnienie uwzględniające niskie pH w żołądku lub obecność kwasu solnego i skutek tego dla drobnoustrojów
0 p. – za wyjaśnienie, które nie uwzględnia niskiego pH w żołądku albo obecności kwasu solnego, lub nie określa skutku dla drobnoustrojów
b) (0-1)
| Wiadomości i rozumienie | Określenie korzyści dla człowieka wynikających z obecności mikroflory jelitowej |
Przykłady poprawnej odpowiedzi
Bakterie symbiotyczne tworzące mikroflorę jelitową:
• produkują witaminę K lub witaminy z grupy B.
• hamują rozwój szkodliwych bakterii lub grzybów.
1 p. – za podanie jednego poprawnego przykładu korzyści z obecności mikroflory jelitowej
0 p. – za podanie przykładu niepoprawnego
U młodej osoby występują zaburzenia odżywiania, które charakteryzują się okresami silnego, niekontrolowanego i impulsywnego objadania się. Jednocześnie osoba ta stosuje drastyczne metody zapobiegające przybraniu na wadze, np. prowokowanie wymiotów, nadużywanie środków przeczyszczających, przyjmowanie specyfików wspomagających odchudzanie albo wykonywanie forsownych ćwiczeń fizycznych lub stosowanie okresowej głodówki.
a) Podaj nazwę choroby, której objawy opisano w zadaniu.
b) Do którego lekarza specjalisty powinna zostać skierowana ta osoba w pierwszej kolejności?
a) (0−1)
| Wiadomości i rozumienie | Rozpoznanie choroby na podstawie opisu jej objawów |
Poprawna odpowiedź
bulimia
1 p. – za podanie poprawnej nazwy choroby
0 p. – za podanie niepoprawnej nazwy choroby lub podanie większej liczby nazw
b) (0−1)
| Tworzenie informacji | Zaplanowanie działania na rzecz własnego zdrowia |
Poprawna odpowiedź
D. psychiatra
1 p. – za wskazanie lekarza psychiatry, który w pierwszej kolejności mógłby udzielić wsparcia osobie chorej na bulimię
0 p. – za wskazanie innego lekarza specjalisty lub za zaznaczenie większej liczby specjalistów
Kwas foliowy pełni wiele ważnych funkcji w organizmie człowieka. W pierwszych tygodniach ciąży jego rola związana jest z rozwojem i kształtowaniem się płodu. Kobiety powinny przyjmować 0,4 mg kwasu foliowego dziennie przez okres począwszy od trzech miesięcy przed planowaną ciążą aż do 12 tygodnia ciąży. Zaleca się, aby jednak wszystkie kobiety w wieku rozrodczym przyjmowały kwas foliowy w dawce 0,4 mg/dzień. W wielu krajach witamina ta dodawana jest do pieczywa.
Wyjaśnij, jaki wpływ na rozwój płodu ma kwas foliowy.
| Wiadomości i rozumienie | Wyjaśnienie znaczenia kwasu foliowego dla prawidłowego rozwoju płodu |
Przykłady poprawnej odpowiedzi
• Kwas foliowy wpływa na prawidłowe kształtowanie się układu nerwowego płodu.
• Kwas foliowy chroni przed wadami cewy nerwowej.
1 p. – za poprawne wyjaśnienie znaczenia kwasu foliowego dla rozwoju płodu
0 p. – za wyjaśnienie niepoprawne lub zbyt ogólne, np. jest niezbędny do prawidłowego rozwoju płodu
Uporządkuj we właściwej kolejności wymienione procesy prowadzące do zapłodnienia komórki jajowej. Numery kolejnych procesów (1–5) wpisz w odpowiednie miejsca tabeli.
| Charakterystyka etapu | Numer etapu |
| Wędrówka plemnika w macicy | |
| Wniknięcie główki plemnika do cytoplazmy komórki jajowej | |
| Ejakulacja | |
| Przemieszczanie się plemnika wzdłuż jajowodu | |
| Przejście plemnika przez warstwę promienistą i osłonkę przejrzystą komórki jajowej |
| Korzystanie z informacji | Określenie kolejności procesów prowadzących do zapłodnienia komórki jajowej |
Poprawna odpowiedź
| Charakterystyka etapu | Numer etapu |
| Wędrówka plemnika w macicy | 2 |
| Wniknięcie główki plemnika do cytoplazmy komórki jajowej | 5 |
| Ejakulacja | 1 |
| Przemieszczanie się plemnika wzdłuż jajowodu | 3 |
| Przejście plemnika przez warstwę promienistą i osłonkę przejrzystą komórki jajowej | 4 |
kolejność: 2, 5, 1, 3, 4
1 p. – za poprawne uporządkowanie wszystkich procesów prowadzących do zapłodnienia komórki jajowej
0 p. – za kolejność niepoprawną
