Zadania maturalne z biologii

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

1. N
2. T

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
NT

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

TMAO stabilizuje strukturę białka chroniąc/przeciwdziałając denaturującemu wpływowi mocznika, co prowadzi do zmiany struktury przestrzennej białka CI2

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne sformułowanie wniosku, uwzględniającego ograniczenie LUB zapobieganie denaturacji CI2 wywołanej działaniem mocznika.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe odpowiedzi

• TMAO chroni białko CI2 przed utratą odpowiedniej struktury przestrzennej spowodowaną obecnością mocznika o wysokim stężeniu.
• TMAO zapobiega denaturacji inhibitora chymotrypsyny 2 pod wpływem mocznika o wysokim stężeniu.
• TMAO chroni inhibitor chymotrypsyny 2 przed zmianą struktury trzeciorzędowej.
• Wpływ na to białko jest ochronny.
• Wpływ jest ochronny.
• TMAO stabilizuje strukturę przestrzenną CI2.
• TMAO ogranicza wpływ mocznika na strukturę przestrzenną CI2.

Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do „renaturacji” białka CI2.
Uznaje się odpowiedzi typu:

• TMAO ma wpływ na utrzymanie struktury przestrzennej CI2.
• TMAO ma korzystny wpływ na strukturę przestrzenną CI2.
• Ten związek ogranicza negatywny wpływ mocznika na kształt białka.

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

Wraz ze zwiększaniem się głębokości występowania obu badanych ryb wzrasta zawartość TMAO w tkance mięśniowej zarówno u ryb kostno – jak i chrzęstnoszkieletowych.

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne sformułowanie wniosku uwzględniającego większą zawartość TMAO w tkance mięśniowej ryb żyjących na większych głębokościach, zarówno w przypadku ryb kostnoszkieletowych, jak i chrzęstnoszkieletowych.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe odpowiedzi

• Zarówno u ryb kostnoszkieletowych, jak i u chrzęstnoszkieletowych wraz ze wzrostem głębokości występowania wzrasta zawartość TMAO w tkance mięśniowej.
• Wraz ze wzrostem głębokości, na której żyją ryby, wzrasta zawartość TMAO w tkance mięśniowej, przy czym u ryb chrzęstnoszkieletowych stężenie TMAO jest wyższe niż u ryb kostnoszkieletowych.
• W każdej z tych dwóch grup ryb występuje pozytywna korelacja.
• U ryb wraz ze wzrostem głębokości występowania wzrasta stężenie TMAO.
• Im głębiej występują ryby kostnoszkieletowe i chrzęstnoszkieletowe, tym wyższa jest zawartość TMAO w ich tkance mięśniowej, przy czym chrzęstnoszkieletowe mają wyższą zawartość TMAO niż kostnoszkieletowe na tej samej głębokości.

Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi mówiących o:

• związku przyczynowo-skutkowym, np. „Wzrost zawartości TMAO jest przyczyną wzrostu głębokości występowania tych ryb”
• występowaniu określonych grup ryb na określonych głębokościach, np. „Ryby chrzęstnoszkieletowe występują jedynie do głębokości 3000 m”.
• większym stężeniu TMAO u ryb chrzęstnoszkieletowych niezależnie od głębokości, np. „U ryb chrzęstnoszkieletowych obserwuje się wyższe stężenie TMAO w tkance mięśniowej niż u kostnoszkieletowych na tej samej głębokości” jako jedynym wniosku.

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

1. P
2. P

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
PP

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

Pomiary ilości tlenu w bańce wytwarzanej mechanicznie pozwoliły określić czy zmiana ilości tlenu może wynikać z innych przyczyn niż pobieranie go przez organizm jaszczurki – na przykład czy tlen samoistnie nie dyfunduje z bańki do otaczającej wody.

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne określenie znaczenia próby kontrolnej, odnoszące się do wykluczenia wpływu innych czynników niż procesy przeprowadzane przez jaszczurkę na zmiany zawartości tlenu w bańce powietrza LUB do poziomu odniesienia dla pomiarów w próbie badawczej.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe odpowiedzi

• Dzięki tym pomiarom wiadomo było, że ubytek tlenu w bańce powietrza na głowie jaszczurki jest związany z procesami przeprowadzanymi przez to zwierzę.
• Dzięki tej próbie można było wykluczyć, że wraz z upływem czasu tlen z bańki powietrza przenika do otaczającej wody.
• Ta próba kontrolna stanowi poziom referencyjny dla wyników pomiarów uzyskanych w próbie badawczej.

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

Potwierdzenie hipotezy: TAK
Uzasadnienie: Na wykresie I widoczny jest wyraźny spadek ciśnienia parcjalnego tlenu w przeciwieństwie do próby kontrolnej (wykres II), gdzie ilość tlenu utrzymuje się na stałym poziomie. Świadczy to o tym, że to jaszczurka wykorzystała tlen i jest przyczyną spadku pO₂.

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawna ocena prawdziwości hipotezy, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się zarówno do zmniejszania się zawartości tlenu w bańce powietrza przylegającej do głowy jaszczurki, jak i do stałej (w przybliżeniu) zawartości tlenu w bańce w próbie kontrolnej, wraz z logicznym powiązaniem wyników uzyskanych w obu próbach.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozstrzygnięcie
Potwierdzenie hipotezy: tak

Przykładowe uzasadnienia

• Jaszczurka Anolis aquaticus korzysta z tlenu znajdującego się w wydychanym powietrzu zgromadzonego w bańce powietrza, ponieważ zawartość tlenu w tej bańce się zmniejsza – co nie miało miejsca w próbie kontrolnej.
• Odnotowany brak zmniejszania się zawartości tlenu w bańce powietrza mechanicznie wytwarzanej pod wodą wskazuje, że zmniejszanie się pO₂ w bańce znajdującej się na głowie jaszczurki wynika z tego, że tlen z tej bańki jest pobierany przez jaszczurkę.
• Skoro w próbie kontrolnej pO₂ minimalnie rosło, to spadek tego parametru w próbie badawczej musiał wynikać z procesów fizjologicznych jaszczurki.

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

Nie należy stosować receptorów CAR rozpoznających niespecyficzne antygeny nowotworowe ponieważ mogłoby to doprowadzić do zabijania/niszczenia/degradacji innych niż tylko nowotworowe komórek organizmu pacjenta przez limfocyty T.

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawna odpowiedź uwzględniająca niszczenie zdrowych komórek organizmu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe odpowiedzi

• Zadaniem komórek CAR-T jest niszczenie komórek nowotworowych, przy jednoczesnym oszczędzaniu prawidłowych komórek organizmu.
• Nie należy stosować receptorów CAR rozpoznających niespecyficzne antygeny nowotworowe, ponieważ komórki CAR-T powinny rozpoznawać i niszczyć tylko komórki nowotworowe z odpowiednim antygenem, a nie – zdrowe komórki organizmu.
• Gdyby tego nie zrobiono, komórki CAR-T działałby tak, że rozpoznawałyby i niszczyłyby również inne niż nowotworowe komórki w organizmie.
• Brak wytypowania antygenu charakterystycznego tylko dla danej komórki nowotworowej powodowałby, że terapia CAR-T przypominałaby chorobę autoimmunizacyjną.
• Taka terapia prowadziłaby do niszczenia zdrowych komórek.
• Receptory CAR rozpoznające niespecyficzne antygeny nowotworowe stosuje się wtedy, kiedy nie można znaleźć na komórkach nowotworowych antygenów specyficznych, ponieważ taka terapia prowadzi do niszczenia zarówno komórek nowotworowych, jak i komórek zdrowych.
• Celem terapii CAR-T są często antygeny (np. CD19, BCMA) występujące nie tylko na powierzchni komórek nowotworowych, lecz także na powierzchni tej populacji zdrowych komórek pacjenta, z której wywodzi się nowotwór. Te antygeny są jednak zawsze dokładnie zdefiniowane, a ich występowanie – ograniczone do tej populacji komórek gospodarza (np. do limfocytów CD19+), tak aby pozostałe, zdrowe komórki pacjenta nie stały się celem CAR-T.

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

Aktywność fizjologicznych limfocytów T jest uzależniona od prezentacji antygenu przez białka MHC. Komórki nowotworowe mają obniżoną ekspresję białek MHC co zmniejsza szansę/częstotliwość rozpoznania komórek nowotworowych przez limfocyty T. Zmodyfikowane limfocyty CAR-T posiadają receptory wiążące się do antygenów niezależnie od obecności MHC, co pozwala efektywniej rozpoznawać i niszczyć komórki nowotworowe.

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie, uwzględniające konieczność prezentacji fizjologicznym limfocytom T antygenów przez cząsteczki MHC oraz możliwość rozpoznawania przez limfocyty CAR-T antygenów komórek nowotworowych w sposób niezależny od powierzchniowego występowania białka MHC, którego ilość w komórkach nowotworowych jest obniżona.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe odpowiedzi

• W przeciwieństwie do fizjologicznych limfocytów T, CAR-T rozpoznają i wiążą antygeny komórek nowotworowych w sposób niezależny od powierzchniowego występowania białka MHC, którego ilość w tych komórkach jest obniżona.
• Limfocyty CAR-T rozpoznają antygeny komórek nowotworowych w sposób niezależny od obecności białka MHC na ich powierzchni, czego nie potrafią limfocyty fizjologiczne, a komórki nowotworowe mają małą ilość białek MHC.
• Ilość białka MHC w komórkach nowotworowych jest obniżona, a więc niszczenie ich z udziałem fizjologicznych limfocytów, wymagających obecności białek MHC, byłoby mniej skuteczne. CAR-T są aktywowane przez kontakt z antygenem niezależnie od cząsteczek MHC.

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

Elektroporacja polega na wprowadzeniu mRNA do komórki, które służy do syntezy białka CAR, jednak po pewnym czasie mRNA ulega degradacji co hamuje ekspresję tej informacji genetycznej. Wykorzystanie retrowirusów pozwala na wprowadzenie i zintegrowanie genu kodującego białko CAR z DNA komórki gospodarza. Pozwala to na stałą ekspresję tego genu i ostatecznie wyższą zawartość CAR w porównaniu do komórek poddanych elektroporacji.

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne wyjaśnienie, uwzględniające wbudowanie przez retrowirusa genu kodującego receptor CAR do genomu gospodarza, co warunkuje długotrwałą jego ekspresję, ORAZ uwzględniające wprowadzanie za pomocą elektroporacji do komórki gospodarza mRNA, który w komórce jest stosunkowo krótkotrwały, np. ze względu na jego degradację lub efekt rozcieńczenia.
1 pkt – wyjaśnienie, uwzględniające wbudowanie przez retrowirusa genu kodującego receptor CAR do genomu gospodarza, co warunkuje długotrwałą jego ekspresję, ALBO uwzględniające wprowadzanie za pomocą elektroporacji do komórki gospodarza mRNA, który w komórce jest stosunkowo krótkotrwały, np. ze względu na jego degradację lub efekt rozcieńczenia.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe odpowiedzi

• Kiedy limfocyt T zostaje zainfekowany cząsteczkami retrowirusa zawierającymi gen kodujący receptor CAR, ten gen zostaje wbudowany do genomu komórki i podlega wielokrotnej ekspresji. Natomiast mRNA jest stosunkowo niestabilną cząsteczką, więc otrzymywanie receptora CAR w wyniku translacji tego mRNA też będzie krótkotrwałe.
• Po elektroporacji czas półtrwania mRNA jest krótki – białka powstaje niewiele. Użycie retrowirusa zapewnia długotrwałe wytwarzanie białka, bo gen odpowiedzialny za to białko trafia do genomu gospodarza.
• W przypadku elektroporacji stężenie mRNA ulega zmniejszeniu przy każdym kolejnym podziale komórki. Ten efekt nie występuje w przypadku wbudowania się genu kodującego receptor CAR, co ma miejsce w przypadku zastosowania infekcji wirusowej.

Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do translacji cząsteczki mRNA tylko jeden raz, np. „W przypadku elektroporacji mamy do czynienia z jednorazowym wytworzeniem receptora CAR na podstawie mRNA wprowadzonego do komórki, podczas gdy zastosowanie retrowirusa warunkuje wielokrotną syntezę receptorów CAR przez limfocyt po wbudowaniu genu CAR do genomu”.
Dopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do dużych ilości mRNA w przypadku zastosowania infekcji wirusowej oraz małych ilości mRNA w przypadku elektroporacji, np. „W terapii z użyciem retrowirusa gen kodujący receptor CAR wbudowuje się w genom limfocytu T, przez co może on wytworzyć mRNA kodujący ten receptor w dużych ilościach, natomiast elektroporacja ogranicza wytwarzanie receptora CAR jedynie do ilości mRNA mechanicznie wprowadzonego do komórki – komórka nie może wytworzyć kolejnych nici mRNA”, zamiast odniesienia się do stabilności kwasów nukleinowych.

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

1. P
2. P

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
PP

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

Grasica

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
1 pkt – podanie poprawnej nazwy narządu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
grasica / thymus

Uwaga:
Uznaje się odpowiedź „ciało tłuszczowe zamostkowe” – anatomiczne określenie mocno stłuszczonej grasicy, zawierającej – oprócz tkanki tłuszczowej – także funkcjonalną tkankę limfatyczną.

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

• Dodatni wynik badania na obecność przeciwciał świadczy jedynie o tym, że organizm miał kontakt z antygenami wirusa w przeszłości i w odpowiedzi wytworzył swoiste przeciwciała. Ponieważ u części pacjentów dochodzi do samoistnej eliminacji HCV przez układ odpornościowy (spontaniczne wyzdrowienie), osoba ta może posiadać przeciwciała anty-HCV, mimo że sam wirus nie jest już obecny w jej krwi.
• Dana osoba mogła być zakażona HCV, ale jej układ odpornościowy zwalczył tego wirusa. Po takiej infekcji we krwi pozostają przez pewien czas przeciwciała anty-HCV, chociaż wirus został wyeliminowany.

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie, odnoszące się do zakończonej skutecznej odpowiedzi immunologicznej.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe odpowiedzi

• Przez limfocyty B pamięci są wytwarzane przeciwciała po zakończonej odpowiedzi immunologicznej, podczas której wirusy zostały zwalczone.
• HCV może nie być we krwi, ponieważ został on wyeliminowany przez układ odpornościowy, jednak wciąż obecne są przeciwciała anty-HCV, które długo utrzymują się we krwi.
• Limfocyty B, wytwarzające przeciwciała, są długowieczne, więc pomimo samoistnego wyzdrowienia wytworzone wcześniej przeciwciała są obecne we krwi.
• Prawdopodobnie w przebiegu WZW typu C doszło do wytworzenia specyficznych przeciwciał. Choroba została zwalczona, lecz przeciwciała nadal są w organizmie.
• Nastąpił wcześniejszy kontakt z wirusem bez wystąpienia choroby.

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

PCR umożliwia powielenie (amplifikację) fragmentu DNA. Genom wirusa HCV to pojedyncza nić RNA. Dlatego konieczne jest wcześniejsze wykorzystanie odwrotnej transkryptazy dzięki której ssRNA zostanie przepisany na cząsteczkę DNA możliwą do powielenia w PCR.

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie, uwzględniające rodzaj materiału genetycznego HCV (RNA) oraz substrat PCR – DNA, oraz rodzaj reakcji katalizowanej przez odwrotną transkryptazę.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe odpowiedzi

• Odwrotna transkryptaza katalizuje reakcję syntezy DNA na matrycy RNA HCV, więc potem można powielać ten DNA metodą PCR.
• Genom wirusa HCV to pojedyncza nić RNA, a ponieważ PCR polega na powielaniu DNA, to trzeba najpierw zmienić nośnik informacji genetycznej z RNA na DNA – co katalizuje odwrotna transkryptaza.
• RT używa wirusowego RNA jako matrycy do syntezy cDNA, wykorzystywanego w PCR.

Uwagi:
Uznaje się odpowiedzi odnoszące się do „przepisywania RNA na DNA” zamiast „syntezy DNA na matrycy RNA”.
Nie uznaje się odpowiedzi będących jedynie tautologią, np. „Odwrotna transkryptaza katalizuje reakcję odwrotnej transkrypcji”.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do HCV jako do retrowirusa, np. „HCV zawiera odwrotną transkryptazę, zatem na matrycy RNA wirusowego powstaje DNA – substrat PCR”.

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

B C

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
BC

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

1. Jądro komórkowe — NIE
2. Mitochondrium — TAK

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne wypełnienie czterech komórek tabeli.
1 pkt – poprawne wypełnienie pierwszej kolumny tabeli LUB jednego wiersza tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe odpowiedzi

Uwaga:
Kolejność wierszy w tabeli nie ma znaczenia.

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

Wiązanie peptydowe

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
1 pkt – podanie poprawnej nazwy wiązania hydrolizowanego przez separazy.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe odpowiedzi
peptydowe / amidowe

Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „wiązanie kowalencyjne”

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

Metafaza i anafaza

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
1 pkt – podanie dwóch poprawnych nazw faz mitozy.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe odpowiedzi

• na granicy metafazy i anafazy
• anafaza, metafaza

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

Faza S

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
1 pkt – podanie poprawnej nazwy fazy cyklu komórkowego.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe odpowiedzi

• faza S
• interfaza
• faza S interfazy

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

1. N
2. T

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
NT

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

A

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
A

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

1. 

2. Lp.	Genotyp gamety	Prawdopodobieństwo jego wystąpienia
   1.	Bd	8,75%
   2.	bD	8,75%
   3.	BD	41,25%
   4.	bd	41,25%

3. 41,25%

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
3 pkt – poprawne podanie:

• genotypu samicy ORAZ
• genotypów gamet wraz z prawdopodobieństwem ich wystąpienia ORAZ
• prawdopodobieństwa pojawienia się wśród potomstwa krzyżowanej pary muszek osobnika barwy brązowej o normalnie wykształconych odnóżach.

2 pkt – poprawne podanie:

• genotypu samicy ORAZ
• genotypów gamet wraz z prawdopodobieństwem ich wystąpienia

1 pkt – poprawne podanie genotypu samicy.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

1.       lub       bd / bd ,       lub       bd // bd
2. 1. BD 41,25 % lub 0,4125
   2. bd 41,25 % lub 0,4125
   3. Bd 8,75 % lub 0,0875
   4. bD 8,75 % lub 0,0875
3. 41,25 % lub 0,4125

Uwaga:
Jeżeli zdający podaje niepełne rozwiązanie w przypadku genotypu samicy: bbdd, a więc właściwy genotyp, ale nieuwzględniający w zapisie położenia loci na chromosomach, to za rozwiązanie całego zadania przyznaje się maksymalnie 2 pkt.
Jeżeli zdający stosuje podczas obliczeń zaokrąglenia, to za rozwiązanie całego zadania przyznaje się maksymalnie 2 pkt.
Dopuszcza się odpowiedzi, z których wynika, że rekombinacja genetyczna zachodzi wyłącznie u samic D. melanogaster.

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

• Ostatni wspólny przodek Thylacosmilus Smilodon posiadał zęby normalnej długości. Zatem występowanie zębów szablastych jest przykładem konwergencji ponieważ pojawienie się zębów szablastych pojawiła się dwukrotnie, niezależnie w różnych liniach ewolucyjnych – raz u przodka rodzaju Thylacosmilus i raz u przodka Smilodon.
• Przodkowie zwierząt z rodzaju Thylacosmilus i Smilodon nie posiadali zębów szablastych. Pojawiły się one u różnych grup organizmów w różnych liniach rozwojowych niezależnie od siebie co jest przykładem konwergencji.

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzasadnienie, uwzględniające argument na rzecz niezależnego pochodzenia cechy.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe odpowiedzi

• Pojawienie się szablastych zębów u Thylacosmilus i u Smilodon to efekt ewolucji zbieżnej, ponieważ zęby pojawiły się niezależnie u torbaczy i u kotowatych.
• Jest to przykład konwergencji, ponieważ ta sama cecha rozwinęła się w dwóch różnych liniach ewolucyjnych, różniących się morfologicznie.
• Ostatni wspólny przodek tych dwóch rodzajów miał zęby normalnej długości, a więc ta cecha musiała powstać niezależnie.
• Thylacosmilus i Smilodon wykształciły zęby szablaste niezależnie od siebie, gdyż pojawienie się tych zębów nastąpiło dwa razy na podanym drzewie filogenetycznym (czerwone kropki), co oznacza, że jest to wynik konwergencji.

Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do definicji konwergencji np. „Jest to cecha, która powstała niezależnie” lub „Zęby u obu rodzajów miały różne pochodzenie”.
Dopuszcza się odpowiedzi, w których rodzaje Thylacosmilus i Smilodon są traktowane jako gatunki.

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

1. F
2. F

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
FF

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

Nazwa zależności: mutualizm
Uzasadnienie:

• Żaba Chiasmocleis royi zyskuje schronienie przed drapieżnikami w obrębie nory, natomiast potomstwo oraz jaja pająka są chronione przed zjadaniem ponieważ żaba pozbywa się mrówek oraz larw much.
• Żaba Chiasmocleis royi zyskuje pokarm w postaci owadów, natomiast pająk utrzymując żabę w norze chroni swoje potomstwo przed drapieżnictwem ze strony tych owadów.
• Żaba Chiasmocleis royi zyskuje dostęp do wilgotnego środowiska nory pająka, co umożliwia jej zachodzenie wydajnej wymiany gazowej, natomiast pająk zwiększa swoją rozrodczość – żaba zjada organizmy zagrażające młodym osobnikom Pamphobeteus.

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
1 pkt – podanie poprawnej nazwy zależności ORAZ poprawne uzasadnienie, odnoszące się do przykładów korzyści (netto) dla obydwu organizmów.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Nazwa zależności
mutualizm / mutualizm fakultatywny

Przykładowe uzasadnienia

• Pająki umożliwiają żabie dostęp do żerowania, a żaba pomaga w ograniczeniu liczebność mrówek i larw much, które odżywiają się jajami oraz potomstwem pająka.
• Pająk chroni żabę przed drapieżnikami, a żaba zjada mrówki, które szkodzą pająkowi.

Uwaga:
Nie uznaje się zbyt ogólnych sformułowań, np.: zależność nieantagonistyczna, protekcjonizm.
Nie uznaje się uzasadnień odnoszących się wyłącznie do definicji mutualizmu, bez odniesienia do przykładów korzyści odnoszonych przez organizmy, np. „Jest to mutualizm, ponieważ obydwa organizmy odnoszą z tej zależności korzyści netto”.
Nie uznaje się odpowiedzi: „mutualizm obligatoryjny” oraz „symbioza”.
Dopuszcza się odpowiedź „protokooperacja” jako nazwę zależności.

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

Płazy trawią pokarm wewnętrznie (wydzielają enzymy trawienne do światła przewodu pokarmowego), natomiast pająki trawią zewnętrznie (wydzielają enzymy trawienne do środowiska życia).

Odpowiedź od CKE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne porównanie sposobów trawienia: pozajelitowego i wewnątrzustrojowego przez pająki oraz wewnątrzustrojowego przez płazy.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe odpowiedzi

• Pająki zaczynają trawić pokarm pozaustrojowo, a płazy trawią wyłącznie wewnątrzustrojowo.
• Pająki trawią pokarm głównie pozajelitowo, a płazy – wewnątrz układu pokarmowego.
• Pająki odżywiają się pokarmem płynnym, powstającym w wyniku trawienia proteolitycznego ofiary, a potem kończą trawienie pokarmu wewnątrzustrojowo. Płazy trawią tylko w obrębie przewodu pokarmowego.

Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do „wewnątrzkomórkowego” trawienia pokarmu u płazów, np. „Pająki zewnątrzkomórkowo, a płazy – wewnątrzkomórkowo”.
Dopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do trawienia przez pająki wyłącznie pozaustrojowo, np. „Pająki trawią pozaustrojowo, a płazy – wewnątrzustrojowo”.