maturabiolchem.pl

BIOLOGIA

ZADANIA MATURALNE

CHEMIA

ZADANIA MATURALNE
Filtry wyszukiwania:
PODSTAWA PROGRAMOWA

Kategorie zadań

Typ zadań

Poziom

Typ matury

Formula matury

Rok matury

Miesiąc matury

Zadania maturalne z chemii

Znalezionych zadań: 2896
101

Matura Maj 2026, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2023,
Zadanie 12. (3 pkt)

Uczniowie wykonali doświadczenie, w którym porównywali barwy różnych wskaźników pH w wodnych roztworach HCl, NaCl i NaOH. Wszystkie roztwory miały jednakową wartość stężenia, równą 0,1 mol · dm⁻³. W doświadczeniu użyto:

  • wskaźnika A – fenoloftaleiny – dodanego do jednej probówki
  • wskaźnika B – czerwieni Kongo – dodanego do dwóch probówek
  • wskaźnika C – błękitu bromotymolowego – dodanego do trzech probówek.

Każdy roztwór badano z zastosowaniem dwóch wybranych wskaźników. Wyniki doświadczenia pokazano na zdjęciach zamieszczonych w tabeli.

Uzupełnij tabelę. Wpisz:

  • nad zdjęciem każdej probówki literę A, B albo C, odpowiadającą wskaźnikowi, który wprowadzono do tej probówki
  • w dolnym wierszu tabeli wzór każdej z substancji, której roztwory z dodanymi wskaźnikami pokazano na zdjęciach.
           
     
Pokaż rozwiązanie
Zobacz komentarze - 0
Zadanie 12. (0–3)

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

C

 B C A B

C

NaCl

 NaOH

HCl

Odpowiedź od CKE

III. Opanowanie czynności praktycznych. Zdający: 2) projektuje […] doświadczenia chemiczne, rejestruje ich wyniki w różnej formie, formułuje obserwacje […]. VI. Reakcje w roztworach wodnych. Zdający: 7) klasyfikuje substancje jako kwasy lub zasady […]; 8) uzasadnia przyczynę kwasowego odczynu wodnych roztworów kwasów, zasadowego odczynu wodnych roztworów niektórych wodorotlenków […].

Zasady oceniania
3 pkt – poprawne uzupełnienie 9 pól tabeli dotyczących trzech roztworów.
2 pkt – poprawne uzupełnienie 6 pól tabeli dotyczących dwóch dowolnych roztworów.
1 pkt – poprawne uzupełnienie 3 pól tabeli dotyczących jednego dowolnego roztworu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

C

 B C A B

C

NaCl

 NaOH

HCl
Drukuj zadanie:
102

Matura Maj 2026, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2023,
Zadanie 13. (2 pkt)

Jon CO²⁻₃ reaguje z cząsteczką wody zgodnie z równaniem:

CO²⁻₃ + H₂O ⇄ HCO⁻₃ + OH⁻

Równowagę tej reakcji opisuje stała dysocjacji zasadowej 𝐾b wyrażona równaniem:

Iloczyn stałej dysocjacji kwasowej jonu HCO⁻₃ i stałej dysocjacji zasadowej sprzężonej z nim zasady CO²⁻₃ jest równy iloczynowi jonowemu wody:

𝐾a ⋅ 𝐾b = 𝐾w

W temperaturze 25 °C iloczyn jonowy wody wynosi 𝐾w = 1,00 ⋅ 10⁻¹⁴.

Na podstawie: J. Minczewski, Z. Marczenko, Chemia analityczna, Warszawa 2022;
Z. Galus (red.), Ćwiczenia rachunkowe z chemii analitycznej, Warszawa 2013.

Oblicz pH – w temperaturze 𝟐𝟓 °𝐂 – roztworu K₂CO₃ o stężeniu molowym równym 𝟎, 𝟏𝟎 mol · dm⁻³. W obliczeniach pomiń drugi etap dysocjacji zasadowej.
Pokaż rozwiązanie
Zobacz komentarze - 0
Zadanie 13. (0–2)

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

Odpowiedź od CKE

I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie informacji. Zdający: 1) […] przetwarza informacje z różnorodnych źródeł. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów. Zdający: 1) opisuje właściwości substancji i wyjaśnia przebieg procesów chemicznych; 7) wykonuje obliczenia dotyczące praw chemicznych. VI. Reakcje w roztworach wodnych. Zdający: 3) interpretuje wartości p𝐾w, pH […]; 4) wykonuje obliczenia z zastosowaniem pojęć: […] pH, iloczyn jonowy wody […]; stosuje do obliczeń prawo rozcieńczeń Ostwalda.

Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz napisanie wartości pH.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego
ALBO
– zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz napisanie wartości stężenia jonów OH⁻.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Przykładowe rozwiązania
Sposób 1.
Ponieważ jest rozważana reakcja jonów CO2–3 z wodą, należy do obliczenia stałej równowagi reakcji użyć stałej drugiego etapu dysocjacji: 𝐾a2 = 4,68 ⋅ 10–11.
𝐾a2  ∙  𝐾b2  =  𝐾w    ⇒    𝐾b2  =     ⇒    𝐾b2   = = 2,14 ⋅ 10–4
cCO2−3  = 0,1 mol ∙ dm−3
𝐾b2  =   ⇒    𝑥 = 𝑐OH− = 4,63 ∙ 10−3 (mol ∙ dm−3)
pOH = − log 4,63 ∙ 10−3 = 2,33    ⇒    pH = 14 − 2,33 = 11,67 = 𝟏𝟏, 7

Sposób 2.
Ponieważ jest rozważana reakcja jonów CO2– 3 z wodą, należy do obliczenia stałej równowagi reakcji użyć stałej drugiego etapu dysocjacji: 𝐾a2 = 4,68 ⋅ 10–11.
𝐾a2  ∙  𝐾b2  =  𝐾w    ⇒    𝐾b2  =     ⇒    𝐾b2   = = 2,14 ⋅ 10–4
cCO2−3  = 0,1 mol ∙ dm−3
𝐾b2  =
𝐾b2  = ⇒       𝑥 = [OH−] = 4,52 ∙ 10−3 (mol ∙ dm−3)
pOH = − log 4,52 ∙ 10−3 = 2,34 ⇒ pH = 14 − 2,34 = 11,66 = 𝟏𝟏, 7

Sposób 3.
Ponieważ jest rozważana reakcja jonów CO2– 3 z wodą, należy do obliczenia stałej równowagi reakcji użyć stałej drugiego etapu dysocjacji: 𝐾a2 = 4,68 ⋅ 10–11.
𝐾a2  ∙  𝐾b2  =  𝐾w    ⇒    𝐾b2  =     ⇒    𝐾b2   = = 2,14 ⋅ 10–4
cCO2−3  = 0,1 mol ∙ dm−3

α = ⇒ 𝛼 = 0,0463       ⇒       𝑐OH− = 𝛼 ∙ 𝑐CO2−3 = 4,63 ∙ 10−3 (mol ∙ dm−3)
pOH = − log 4,63 ∙ 10−3 = 2,33 ⇒ pH = 14 − 2,33 = 11,67 = 𝟏𝟏, 𝟕

Sposób 4.
Ponieważ jest rozważana reakcja jonów CO2– 3 z wodą, należy do obliczenia stałej równowagi reakcji użyć stałej drugiego etapu dysocjacji: 𝐾a2 = 4,68 ⋅ 10–11.
𝐾a2  ∙  𝐾b2  =  𝐾w    ⇒    𝐾b2  =     ⇒    𝐾b2   = = 2,14 ⋅ 10–4
cCO2−3  = 0,1 mol ∙ dm−3
OH = ½(𝑝𝐾𝑏2 − log𝑐CO32−)       ⇒       pOH = 2,33
pH = 14 − 2,33 = 11,67 = 𝟏𝟏, 𝟕

Uwaga 1.: Sprawdzenie stosowalności wzoru uproszczonego nie jest wymagane.
Uwaga 2.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Drukuj zadanie:
103

Matura Maj 2026, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2023,
Zadanie 14. (1 pkt)

Poniżej przedstawiono w przypadkowej kolejności wzory trzech związków: dwa z nich występują w produktach rafinacji ropy naftowej, a jeden jest stosowany jako dodatek do paliwa, bo zapobiega zbyt gwałtownemu spalaniu w komorze silnika (antydetonator).

Uzupełnij tabelę. Wpisz numery, którymi oznaczono opisane związki.

Produkt reformingu

Antydetonator
Pokaż rozwiązanie
Zobacz komentarze - 0
Zadanie 14. (0–1)

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

Produkt reformingu

Antydetonator

3

1

Odpowiedź od CKE

II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów. Zdający: 1) opisuje właściwości substancji i wyjaśnia przebieg procesów chemicznych; 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne informacje do rozwiązywania problemów chemicznych […]. XIII. Węglowodory. Zdający: 12) wyjaśnia pojęcie liczby oktanowej (LO) i podaje sposoby zwiększania LO benzyny; tłumaczy, na czym polega kraking oraz reforming.

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Produkt reformingu

Antydetonator

3

1
Drukuj zadanie:
104

Matura Maj 2026, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2023,
Zadanie 15. (3 pkt)

Źródłem informacji o budowie związku jest m.in. indeks niedoboru wodoru, czyli liczba równa sumarycznej liczbie pierścieni i liczbie wiązań 𝜋 w strukturze związku organicznego. Wartość indeksu to także liczba cząsteczek wodoru, które należy dodać do cząsteczki danego związku organicznego, aby przekształcić ją w acykliczną cząsteczkę nasyconą.

Na podstawie: T.W.G. Solomons, C.B. Fryhle, S.A. Snyder, Chemia organiczna, Warszawa 2022.

Dwa węglowodory – A i B – mają po 6 atomów węgla w cząsteczkach i taki sam wzór sumaryczny oraz jednakowy indeks niedoboru wodoru równy 2. W obecności katalizatora platynowego te związki reagują z wodorem i tworzą związki nasycone. Do reakcji jednego mola węglowodoru B potrzeba dwa razy więcej wodoru niż do reakcji jednego mola węglowodoru A. Ponadto wiadomo, że:

  • w cząsteczkach węglowodoru A nie występują trzeciorzędowe atomy węgla
  • łańcuch węglowodoru B jest nierozgałęziony i zawiera cztery atomy węgla o hybrydyzacji orbitali walencyjnych sp². W wyniku polimeryzacji węglowodoru B można otrzymać związek o wzorze:

Zadanie 15.1. (0–1)

Uzupełnij tabelę. Wpisz wartości indeksu niedoboru wodoru dla dwóch węglowodorów: cykloheksanu i heks-1-enu.

 Cykloheksan Heks-1-en
Indeks niedoboru wodoru

Zadanie 15.2. (0–2)

Napisz równanie reakcji węglowodoru A z wodorem oraz wzór węglowodoru B. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) lub uproszczone związków organicznych.

Równanie reakcji:

 

Wzór węglowodoru B:

 

Pokaż rozwiązanie
Zobacz komentarze - 0
Zadanie 15.1. (0–1)

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

 Cykloheksan Heks-1-en
Indeks niedoboru wodoru 1

1

Odpowiedź od CKE

I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie informacji. Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje z różnorodnych źródeł. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów. Zdający: 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne informacje do rozwiązywania problemów chemicznych […]. XII. Wstęp do chemii organicznej. Zdający: 6) […] porównuje właściwości różnych izomerów […].

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

 Cykloheksan Heks-1-en
Indeks niedoboru wodoru 1

1
Zadanie 15.2. (0–2)

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

Odpowiedź od CKE

I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie informacji. Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje z różnorodnych źródeł. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów. Zdający: 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne informacje do rozwiązywania problemów chemicznych […]. XII. Wstęp do chemii organicznej. Zdający: 1) na podstawie wzoru sumarycznego, półstrukturalnego (grupowego), opisu budowy lub właściwości fizykochemicznych klasyfikuje dany związek chemiczny do: węglowodorów ( […] nienasyconych […]) […]. XIII. Węglowodory. Zdający: 6) ustala wzór monomeru, z którego został otrzymany polimer o podanej strukturze […].

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne napisanie równania reakcji węglowodoru A z wodorem oraz poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) węglowodoru B.
1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji węglowodoru A z wodorem oraz niepoprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) węglowodoru B
ALBO
– niepoprawne napisanie równania reakcji węglowodoru A z wodorem oraz poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) węglowodoru B.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
Równanie reakcji:

Wzór węglowodoru B: CH3−CH=CH−CH=CH−CH3

Uwaga: Jeżeli zdający zapisze poprawne równanie reakcji z zastosowaniem innego wzoru półstrukturalnego związku spełniającego warunek zadania, należy przyznać 1 punkt.

Drukuj zadanie:
105

Matura Maj 2026, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2023,
Zadanie 16. (2 pkt)

Niektóre aldehydy w obecności mocnych zasad ulegają reakcji dysproporcjonowania, prowadzącej do powstania alkoholu i soli kwasu karboksylowego. Dotyczy to związków, których cząsteczki nie zawierają atomów wodoru związanych z atomem węgla połączonym z grupą aldehydową – np. 2,2-dimetylopropanalu. Opisana reakcja z udziałem tego aldehydu przebiega zgodnie z równaniem:

2CH₃−C(CH₃)₂−CHO + KOH → CH₃−C(CH₃)₂−CH₂−OH + CH₃−C(CH₃)₂−COOK

Jeżeli do reakcji użyje się mieszaniny dwóch aldehydów, na ogół powstaną cztery produkty: dwa alkohole i sole dwóch kwasów. Wyjątek stanowią reakcje, w których jednym z substratów jest metanal. Ma on na tyle silne właściwości redukujące, że w warunkach reakcji utlenia się do kwasu (powstaje HCOOK), a drugi aldehyd wchodzący w skład mieszaniny substratów redukuje się do alkoholu.

Na podstawie: R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2012.

Zmieszano alkoholowe roztwory aldehydu benzoesowego (benzenokarboaldehydu) oraz aldehydu mrówkowego (metanalu) i otrzymano ciekłą mieszaninę, w której alkohol był tylko rozpuszczalnikiem. Następnie dodano wodorotlenek potasu.

Zadanie 16.1. (0–1)

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) jednego z izomerycznych dimetylobutanali, który nie ulega opisanej reakcji z KOH.

 

Zadanie 16.2. (0–1)

Napisz w formie jonowej skróconej równanie zachodzącej reakcji.

 

Pokaż rozwiązanie
Zobacz komentarze - 0
Zadanie 16.1. (0–1)

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

Odpowiedź od CKE

I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie informacji. Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje z różnorodnych źródeł. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów. Zdający: 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne informacje do rozwiązywania problemów chemicznych […]. XII. Wstęp do chemii organicznej. Zdający: 3) rysuje wzory […] półstrukturalne (grupowe) izomerów konstytucyjnych […]. XVI. Kwasy karboksylowe. Zdający: 2) pisze równania reakcji otrzymywania kwasów karboksylowych (np. […] z aldehydów).

Zasady oceniania
1 pkt – napisanie poprawnego wzoru izomeru dimetylobutanalu spełniającego warunek zadania.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe rozwiązania

ALBO
CH3 – C(CH3)2 – CH2– CHO     ALBO     CH3 – CH(CH3) – CH(CH3) – CHO

Zadanie 16.2. (0–1)

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

Odpowiedź od CKE

I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie informacji. Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje z różnorodnych źródeł. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów. Zdający: 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne informacje do rozwiązywania problemów chemicznych […]. XV. Związki karbonylowe − aldehydy i ketony. Zdający: 2) […] pisze odpowiednie równania reakcji aldehydu z odczynnikiem Tollensa […]. XVI. Kwasy karboksylowe. Zdający: 2) pisze równania reakcji otrzymywania kwasów karboksylowych (np. z alkoholi lub z aldehydów).

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Drukuj zadanie:
106

Matura Maj 2026, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2023,
Zadanie 17. (1 pkt)

Ketony, których cząsteczki zawierają grupę metylową związaną z karbonylowym atomem węgla, ulegają tzw. reakcji haloformowej, czyli utlenieniu za pomocą jonów XO⁻, gdzie X może być chlorem, bromem lub jodem. Przebieg takiej reakcji z udziałem anionów chloranowych(I) przedstawiono na schemacie:

W pierwszym etapie procesu powstaje odpowiedni anion kwasu karboksylowego RCOO⁻ oraz haloform CHCl₃ (chloroform).

Na podstawie: T.W.G. Solomons, C.B. Fryhle, S.A. Snyder, Chemia organiczna, Warszawa 2022;
R.T. Morisson, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2012.

W celu otrzymania kwasu 3-metylobut-2-enowego w temperaturze 60 °C przeprowadzono reakcję chloranu(I) potasu z odpowiednim ketonem. W tych warunkach podwójne wiązanie węgiel – węgiel w cząsteczce ketonu nie ulega reakcji.

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) ketonu użytego w reakcji haloformowej.
Pokaż rozwiązanie
Zobacz komentarze - 0
Zadanie 17. (0–1)

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

Odpowiedź od CKE

II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów. Zdający: 1) […] wyjaśnia przebieg procesów chemicznych; 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne informacje do rozwiązywania problemów chemicznych […]; 6) stosuje poprawną terminologię. XII. Wstęp do chemii organicznej. Zdający: 1) na podstawie: […] opisu budowy lub właściwości […] klasyfikuje dany związek chemiczny do: węglowodorów ([…] nienasyconych […]) związków jednofunkcyjnych ([…] ketonów […]) […].

Zasady oceniania
1 pkt – napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego (grupowego) ketonu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Drukuj zadanie:
107

Matura Maj 2026, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2023,
Zadanie 18. (2 pkt)

W pewnych warunkach sole sodu i potasu kwasów karboksylowych ulegają w roztworach wodnych reakcji, która zachodzi zgodnie z poniższym równaniem.

2R−COOK + 2H₂O → R−R + 2CO₂ + 2KOH + H₂

Tę przemianę stosuje się do otrzymywania symetrycznych alkanów prostych i rozgałęzionych. Jednak gdy rozgałęzienie znajduje się przy atomie węgla związanym z grupą karboksylową, reakcja przebiega z małą wydajnością lub nie zachodzi.

Na podstawie: K.-H. Lautenschläger, W. Schröter, Nowoczesne kompendium chemii, Warszawa 2020.

Przeprowadzono opisaną reakcję i w jej wyniku otrzymano alkan o czterech atomach węgla w cząsteczce.

Poniżej przedstawiono wzory półstrukturalne (grupowe) oraz szkieletowe wybranych izomerycznych alkanów o wzorze sumarycznym C₈H₁₈.

Zadanie 18.1. (0–1)

Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) kwasu karboksylowego, którego soli użyto do reakcji.

Wzór półstrukturalny (grupowy) kwasu karboksylowego:

Zadanie 18.2. (0–1)

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

W reakcji opisanej w informacji wstępnej można z największą wydajnością otrzymać związek

A. I.
B. II.
C. III.
D. IV.

Pokaż rozwiązanie
Zobacz komentarze - 0
Zadanie 18.1. (0–1)

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

 CH₃–CH₂–COOH

Odpowiedź od CKE

I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie informacji. Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje z różnorodnych źródeł. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów. Zdający: 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne informacje do rozwiązywania problemów chemicznych […]. XII. Wstęp do chemii organicznej. Zdający: 1) na podstawie wzoru sumarycznego, półstrukturalnego (grupowego), opisu budowy lub właściwości fizykochemicznych klasyfikuje dany związek chemiczny do: […] związków jednofunkcyjnych ([…] kwasów karboksylowych […]); […].

Zasady oceniania
1 pkt – napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego kwasu karboksylowego.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
Wzór półstrukturalny (grupowy) kwasu karboksylowego: CH₃−CH₂−COOH

Zadanie 18.2. (0–1)

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

C. III

Odpowiedź od CKE

I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie informacji. Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje z różnorodnych źródeł. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów. Zdający: 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne informacje do rozwiązywania problemów chemicznych […]. XII. Wstęp do chemii organicznej. Zdający: 1) na podstawie wzoru sumarycznego, półstrukturalnego (grupowego), opisu budowy lub właściwości fizykochemicznych klasyfikuje dany związek chemiczny […].

Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
C

Drukuj zadanie:
108

Matura Maj 2026, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2023,
Zadanie 19. (3 pkt)

Reakcja Hecka jest stosowana do łączenia cząsteczek dwóch różnych związków organicznych z utworzeniem nowego wiązania węgiel –węgiel. Jednym z substratów tej reakcji jest halogenopochodna węglowodoru aromatycznego (halogenek arylu), a drugim – związek nienasycony z podwójnym wiązaniem przy skrajnym atomie węgla. W odpowiednich warunkach reakcja przebiega zgodnie z równaniem:

W jednym z etapów produkcji leku przeciwzapalnego – naproksenu – stosuje się reakcję Hecka. W jej wyniku powstaje związek Q, którego wzór przedstawiono poniżej.

Na podstawie: B. Cornils, W.A. Herrmann, Applied Homogeneous Catalysis with Organometallic Compounds, Weinheim 2002.

Zadanie 19.1. (0–1)

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

W celu otrzymania związku Q w reakcji Hecka należy jako substratu użyć substancji o wzorze

Zadanie 19.2. (0–2)

Uzupełnij tabelę. Wpisz formalne stopnie utlenienia oraz typ hybrydyzacji (sp, sp², sp³) orbitali walencyjnych atomów węgla oznaczonych we wzorze związku Q literami 𝒂 i 𝒃.

Atom węgla

 Stopień utlenienia

Typ hybrydyzacji

𝒂

𝒃
Pokaż rozwiązanie
Zobacz komentarze - 0
Zadanie 19.1. (0–1)

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

B

Odpowiedź od CKE

I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie informacji. Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje z różnorodnych źródeł. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów. Zdający: 4) wskazuje na związek między właściwościami substancji a ich budową chemiczną; 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne informacje do rozwiązywania problemów chemicznych […]. XII. Wstęp do chemii organicznej. Zdający: 1) na podstawie wzoru […] półstrukturalnego (grupowego), opisu budowy lub właściwości fizykochemicznych klasyfikuje dany związek chemiczny do: […] związków jednofunkcyjnych (fluorowcopochodnych […]) […].

Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
B

Zadanie 19.2. (0–2)

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

Atom węgla

 Stopień utlenienia

Typ hybrydyzacji

𝒂

-1

 sp²

𝒃

 0

sp²

Odpowiedź od CKE

II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów. Zdający: 1) opisuje właściwości substancji […]; 6) stosuje poprawną terminologię. III. Wiązania chemiczne. Oddziaływania międzycząsteczkowe. Zdający: 4) rozpoznaje typ hybrydyzacji (sp, sp², sp³) orbitali walencyjnych atomu centralnego w cząsteczkach związków […] organicznych […]. VIII. Reakcje utleniania i redukcji. Zdający: 4) oblicza stopnie utlenienia pierwiastków w […] cząsteczce związku […] organicznego.

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli – napisanie stopnia utlenienia i typu hybrydyzacji wskazanego atomu węgla w dwóch związkach.
1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli
ALBO
– poprawne uzupełnienie jednej kolumny tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Atom węgla

 Stopień utlenienia

Typ hybrydyzacji

𝒂

–I ALBO -1

 sp²

𝒃

 0

sp²
Drukuj zadanie:
109

Matura Maj 2026, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2023,
Zadanie 20. (3 pkt)

Reakcja Hecka jest stosowana do łączenia cząsteczek dwóch różnych związków organicznych z utworzeniem nowego wiązania węgiel –węgiel. Jednym z substratów tej reakcji jest halogenopochodna węglowodoru aromatycznego (halogenek arylu), a drugim – związek nienasycony z podwójnym wiązaniem przy skrajnym atomie węgla. W odpowiednich warunkach reakcja przebiega zgodnie z równaniem:

W jednym z etapów produkcji leku przeciwzapalnego – naproksenu – stosuje się reakcję Hecka. W jej wyniku powstaje związek Q, którego wzór przedstawiono poniżej.

Na podstawie: B. Cornils, W.A. Herrmann, Applied Homogeneous Catalysis with Organometallic Compounds, Weinheim 2002.

Do reakcji Hecka użyto 0,1570 g bromobenzenu i 0,1081 g kwasu propenowego. W wyniku przemiany opisanej poniższym równaniem otrzymano 0,1245 g kwasu cynamonowego.

Oblicz wydajność opisanej przemiany. Wynik podaj w procentach. Napisz nazwę lub wzór substancji użytej w nadmiarze.

Wydajność przemiany: ………………….…………………                     W nadmiarze użyto: ………….…………………….
Pokaż rozwiązanie
Zobacz komentarze - 0
Zadanie 20. (0–3)

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

Odpowiedź od CKE

I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie informacji. Zdający: 1) […] przetwarza informacje z różnorodnych źródeł. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów. Zdający: 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne informacje do rozwiązywania problemów chemicznych […]; 7) wykonuje obliczenia dotyczące praw chemicznych. I. Atomy, cząsteczki i stechiometria chemiczna. Zdający: 7) wykonuje obliczenia, z uwzględnieniem wydajności reakcji, dotyczące: liczby moli oraz mas substratów i produktów (stechiometria wzorów i równań chemicznych) […], po zmieszaniu substratów w stosunku […] niestechiometrycznym. XII. Wstęp do chemii organicznej. Zdający: 1) na podstawie wzoru […], opisu budowy lub właściwości fizykochemicznych klasyfikuje dany związek chemiczny do: […] związków jednofunkcyjnych ([…] kwasów karboksylowych […]) […].

Zasady oceniania
3 pkt – zastosowanie poprawnej metody uwzględniającej sprawdzenie na podstawie obliczeń, która z substancji została użyta w nadmiarze, poprawne wykonanie obliczeń i podanie poprawnej wartości wydajności oraz poprawne wskazanie substancji użytej w nadmiarze (wzór lub nazwa).
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody bez sprawdzenia na podstawie obliczeń, która z substancji została użyta w nadmiarze, poprawne wykonanie obliczeń i podanie poprawnej wartości wydajności oraz poprawne wskazanie substancji użytej w nadmiarze (wzór lub nazwa)
ALBO
– zastosowanie poprawnej metody uwzględniającej sprawdzenie na podstawie obliczeń, która z substancji została użyta w nadmiarze, ale popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku albo wyników i obliczenie wydajności oraz poprawne wskazanie substancji użytej w nadmiarze (wzór lub nazwa) w odniesieniu do wykonanych obliczeń
ALBO
– zastosowanie poprawnej metody uwzględniającej sprawdzenie na podstawie obliczeń, która z substancji została użyta w nadmiarze, poprawne wykonanie obliczeń i podanie poprawnej wartości masy kwasu cynamonowego lub poprawnych liczb moli kwasu cynamonowego oraz poprawne wskazanie substancji użytej w nadmiarze (wzór lub nazwa)
ALBO
– zastosowanie poprawnej metody uwzględniającej sprawdzenie na podstawie obliczeń, która z substancji została użyta w nadmiarze, poprawne wykonanie obliczeń i podanie poprawnej wartości masy bromobenzenu, który przereagował oraz poprawne wskazanie substancji użytej w nadmiarze (wzór lub nazwa).
1 pkt – poprawne wykonanie obliczeń i wskazanie na podstawie obliczeń substancji użytej w nadmiarze (wzór lub nazwa).
0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Przykładowe rozwiązania
Sposób 1.
157,0 g C6H5Br ————– 1 mol           72,0 g C3H4O2 ————– 1 mol
0,1570 g ————– 𝑥                               0,1081 g ————– y
𝑥 = 0,001 (mol)                                            y = 0,0015 (mol)
(związek użyty w nadmiarze)
masa kwasu cynamonowego 𝑚 = 0,001 ∙ 148 = 0,148 (g)
0,148 g ————– 100 %
0,1245 g ————– W          ⇒          𝑊 = 84,1 (%)

Wydajność przemiany: 84,1 (%)           W nadmiarze użyto: kwasu propenowego (C3H4O2)

Sposób 2.
nC6H5Br  = = 0,001 (mol)              nC3H4O2 = = 0,0015 (mol)
(związek użyty w nadmiarze)
Liczba moli kwasu cynamonowego 𝑛 = = 0,00084 (mol)
W = ∙ 100 %          ⇒      W = ∙ 100 % = 84,0 (%)
Wydajność przemiany: 84,0 (%)           W nadmiarze użyto: kwasu propenowego (C3H4O2)

Sposób 3.
157,0 g C6H5Br ————– 72,0 g C3H4O2
y ————– 0,1081 g
y = 0,2357 (g)

x C6H5Br ————–  0,1245 g
157 g ————– 148 g
x = 0,1321 (g)
W = ∙   100 %          ⇒        W = 84,1 (%)
Wydajność przemiany: 84,1 (%)           W nadmiarze użyto: kwasu propenowego (C3H4O2)

Uwaga 1.: Jeżeli zdający poprawnie wykona konieczne obliczenia, a w miejscu przeznaczonym na wskazanie substancji użytej w nadmiarze nie dokona wskazania albo wpisze błędną nazwę kwasu lub błędny wzór kwasu, to za swoje rozwiązanie może otrzymać maksymalnie 2 punkt.
Uwaga 2.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Drukuj zadanie:
110

Matura Maj 2026, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2023,
Zadanie 21. (1 pkt)

Kwas cynamonowy i kwas kawowy są naturalnymi antyoksydantami występującymi w roślinach.

Oceń prawdziwość zdań. Wybierz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Cząsteczki kwasu cynamonowego i kwasu kawowego są chiralne.

P

F
Istnieje izomer geometryczny zarówno kwasu cynamonowego, jak i kwasu kawowego. P

F
Pokaż rozwiązanie
Zobacz komentarze - 0
Zadanie 21. (0–1)

Proponowana odpowiedź od maturabiolchem.pl

  1. F
  2. P

Odpowiedź od CKE

II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów. Zdający: 1) opisuje właściwości substancji […]; 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne informacje do rozwiązywania problemów chemicznych […]. XII. Wstęp do chemii organicznej. Zdający: 4) wyjaśnia zjawisko izomerii geometrycznej (cis-trans) […]; 5) wyjaśnia zjawisko izomerii optycznej; […] ocenia, czy cząsteczka o podanym wzorze stereochemicznym jest chiralna.

Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
FP

Drukuj zadanie:

PARTNERZY