Matura Biolchem

171

Matura Maj 2025, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2015,
Zadanie 12. (1 pkt)

Reakcja utleniania amoniaku prowadzi do powstania mieszaniny produktów. W tym procesie zachodzą reakcje, których równania przedstawiono poniżej.

4NH₃ (g) + 5O₂ (g) ⇄ 4NO (g) + 6H₂O (g) ∆H° = – 904 kJ
4NH₃ (g) + 4O₂ (g) ⇄ 2N₂O (g) + 6H₂O (g) ∆H° = – 1105 kJ
4NH₃ (g) + 3O₂ (g) ⇄ 2N₂ (g) + 6H₂O (g) ∆H° = – 1269 kJ

Na podstawie: J. Kępiński, Technologia chemiczna nieorganiczna, Warszawa 1984.

Oceń prawdziwość zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

1.	W warunkach izotermicznych (T = const) wzrost ciśnienia wywołany sprężeniem mieszaniny gazów w stanie równowagi poskutkuje spadkiem wydajności przemiany amoniaku w opisanym procesie.	P	F
2.	W warunkach izobarycznych (p = const) wzrost temperatury mieszaniny gazów w stanie równowagi poskutkuje spadkiem wydajności przemiany amoniaku w opisanym procesie.	P	F

Pokaż rozwiązanie

Zobacz komentarze - 0

Zadanie 12. (0–1)

I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów.

4. Kinetyka i statyka chemiczna. Zdający: 5) przewiduje wpływ: stężenia substratów, obecności katalizatora, stopnia rozdrobnienia substratów i temperatury na szybkość reakcji; planuje i przeprowadza odpowiednie doświadczenia; 7) stosuje regułę przekory do jakościowego określenia wpływu zmian temperatury, stężenia reagentów i ciśnienia na układ pozostający w stanie równowagi dynamicznej.

Zasady oceniania
1 pkt – poprawna ocena dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

1.	W warunkach izotermicznych (T = const) wzrost ciśnienia wywołany sprężeniem mieszaniny gazów w stanie równowagi poskutkuje spadkiem wydajności przemiany amoniaku w opisanym procesie.	P
2.	W warunkach izobarycznych (p = const) wzrost temperatury mieszaniny gazów w stanie równowagi poskutkuje spadkiem wydajności przemiany amoniaku w opisanym procesie.	P

Drukuj zadanie:

172

Matura Maj 2025, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2015,
Zadanie 13. (2 pkt)

Reakcja rozkładu NO₂ przebiega zgodnie z równaniem:

2NO₂ (g) ⇄ 2NO (g) + O₂ (g)

W zamkniętym reaktorze prowadzono reakcję do momentu ustalenia się stanu równowagi. Zależność stałej równowagi 𝐾 opisanej reakcji rozkładu od temperatury przedstawiono na poniższym wykresie.

Na podstawie: W. Mizerski, Tablice chemiczne, Warszawa 2013.

Do reaktora o stałej pojemności równej 1,0 dm³ wprowadzono tlenek azotu(II) oraz tlen. W temperaturze 900 K zainicjowano reakcję syntezy tlenku azotu(IV). Stwierdzono, że po osiągnięciu stanu równowagi stężenie tlenku azotu(II) w reaktorze było równe 1,0 mol · dm⁻³, a stężenie tlenu wynosiło 2,0 mol · dm⁻³.

Oblicz wydajność reakcji utleniania tlenku azotu(II) prowadzonej w temperaturze 900 K. Wynik podaj w procentach.

Pokaż rozwiązanie

Zobacz komentarze - 0

Zadanie 13. (0–2)

I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów.

1. Atomy, cząsteczki i stechiometria chemiczna. Zdający: 6) wykonuje obliczenia z uwzględnieniem wydajności reakcji i mola dotyczące: mas substratów i produktów (stechiometria wzorów i równań chemicznych), objętości gazów w warunkach normalnych. 4. Kinetyka i statyka chemiczna. Zdający: 6) wykazuje się znajomością i rozumieniem pojęć: stan równowagi dynamicznej i stała równowagi; zapisuje wyrażenie na stałą równowagi podanej reakcji.

Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku w procentach.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

popełnienie błędów rachunkowych
LUB
niepodanie wyniku w procentach

ALBO
– zastosowanie poprawnej metody i obliczenie poprawnej wartości równowagowego stężenia tlenku azotu(IV).
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Przykładowe rozwiązanie

Stężenie molowe, mol · dm⁻³	początkowe	zmiana	równowagowe
NO (g)	1 + 2x	–2x	1
O₂ (g)	2 + x	–x	2
NO₂ (g)	0	+2x	2x

0,25 = ⟹ x = 0,3536

𝑐_NO = 1 + 2x = 1 + 0,7072 = 1,7072 mol · dm⁻³
Stężenie równowagowe [NO₂]:
[NO₂] = 2x = 0,7072 mol · dm⁻³
𝑊 (%) = ∙ 100 % = ∙ 100 % = 41,4 (%) ≈ 41 (%)

Uwaga 1.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Uwaga 2.: Odczytanie wartości stałej równowagi 𝐾 różnej od 4, ale z przedziału (2, 6] skutkuje utratą 1 pkt. Każdy inny odczyt wartości stałej 𝐾 traktuje się jako błąd metody.

Drukuj zadanie:

173

Matura Maj 2025, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2015,
Zadanie 14. (2 pkt)

Hydrazyna N₂H₄ rozpuszcza się w wodzie i w ciekłym amoniaku. W powstałych roztworach zachodzą procesy polegające na przeniesieniu protonu. W bezwodnej, ciekłej hydrazynie ustala się równowaga opisana poniższym równaniem.

2N₂H₄ ⇄ N₂H⁺₅ + N₂H⁻₃

Na podstawie: CRC Handbook of Chemistry and Physics 96th Edition, CRC Press 2015.

Odczyn wodnego roztworu hydrazyny jest słabo zasadowy.

Na podstawie: CRC Handbook of Chemistry and Physics 96th Edition, CRC Press 2015.

Zadanie 14.1. (0–1)

Oceń prawdziwość zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

1.	Stopień utlenienia azotu w hydrazynie jest wyższy niż stopień utlenienia azotu w amoniaku.	P	F
2.	Jon N₂H⁻₃ jest zasadą sprzężoną z cząsteczką N₂H₄.	P	F

Zadanie 14.2. (0–1)

Uzupełnij poniższy schemat tak, aby otrzymać równanie reakcji, jakiej ulega cząsteczka hydrazyny w roztworze wodnym.

Pokaż rozwiązanie

Zobacz komentarze - 0

Zadanie 14.1. (0–1)

I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów.

4. Kinetyka i statyka chemiczna. Zdający: 8) klasyfikuje substancje do […] zasad zgodnie z teorią Brønsteda-Lowry’ego. 6. Reakcje utleniania i redukcji. Zdający: 2) oblicza stopnie utlenienia pierwiastków […] w cząsteczce związku nieorganicznego i organicznego.

Zasady oceniania
1 pkt – poprawna ocena dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

1.	Stopień utlenienia azotu w hydrazynie jest wyższy niż stopień utlenienia azotu w amoniaku.	P
2.	Jon N₂H⁻₃ jest zasadą sprzężoną z cząsteczką N₂H₄.	P

Zadanie 14.2. (0–1)

I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów.

4. Kinetyka i statyka chemiczna. Zdający: 8) klasyfikuje substancje do […] zasad zgodnie z teorią Brønsteda-Lowry’ego.

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Drukuj zadanie:

174

Matura Maj 2025, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2015,
Zadanie 15. (3 pkt)

Próbkę chlorku amonu o masie 0,10 g rozpuszczono w wodzie i otrzymano 100 cm³ roztworu. W powstałym roztworze kationy amonowe w pewnym stopniu ulegają przemianie zgodnie z poniższym równaniem.

NH⁺₄ + H₂O ⇄ NH₃ + H₃O⁺

Niewielką objętość przygotowanego roztworu umieszczono w probówce, do której dodano kilka kropel błękitu bromotymolowego. Błękit bromotymolowy przy wzroście pH zmienia barwę z żółtej na niebieską w zakresie pH od 6,0 do 7,6.

Oblicz pH otrzymanego roztworu i napisz, jaka była barwa roztworu po dodaniu wskaźnika. Wynik podaj w zaokrągleniu do jednego miejsca po przecinku.

Barwa roztworu: ……………………………………………

Pokaż rozwiązanie

Zobacz komentarze - 0

Zadanie 15. (0–3)

II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów. III. Opanowanie czynności praktycznych.

1. Atomy, cząsteczki i stechiometria chemiczna. Zdający: 6) wykonuje obliczenia z uwzględnieniem wydajności reakcji i mola dotyczące: mas substratów i produktów (stechiometria wzorów i równań chemicznych), objętości gazów w warunkach normalnych. 5. Roztwory i reakcje zachodzące w roztworach wodnych. Zdający: 8) uzasadnia […] przyczynę kwasowego […] odczynu niektórych roztworów soli (hydroliza).

Zasady oceniania
3 pkt – zastosowanie poprawnej metody, odczytanie z tablic odpowiedniej wartości stałej 𝐾, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wartości liczbowej wyniku w zaokrągleniu do jednego miejsca po przecinku i napisanie poprawnej barwy roztworu.
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, odczytanie z tablic odpowiedniej wartości stałej 𝐾, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wartości liczbowej wyniku w zaokrągleniu do jednego miejsca po przecinku i błędne napisanie albo brak napisania barwy roztworu
ALBO
– zastosowanie poprawnej metody, odczytanie z tablic odpowiedniej wartości stałej 𝐾, ale popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego i napisanie poprawnej barwy roztworu
ALBO
– zastosowanie poprawnej metody, odczytanie z tablic odpowiedniej wartości stałej 𝐾, poprawne wykonanie obliczeń prowadzących do obliczenia wartości stężenia jonów H⁺ i napisanie poprawnej barwy roztworu.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, odczytanie z tablic odpowiedniej wartości stałej 𝐾, ale popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego i błędne napisanie albo brak napisania barwy roztworu
ALBO
– zastosowanie poprawnej metody, odczytanie z tablic odpowiedniej wartości stałej 𝐾, poprawne wykonanie obliczeń prowadzących do obliczenia wartości stężenia jonów H⁺ i błędne napisanie barwy roztworu.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Przykładowe rozwiązania
Sposób 1.
K_NH3= 1,8 ∙ 10⁻⁵ K_NH⁺4 = = 5,6 ∙ 10⁻¹⁰
1 mol NH₄Cl ——– 53,5 g
𝑛 mol ——– 0,10 g
𝑛 = 0,00187 mol NH₄Cl
c_NH⁺4 = = 0,0187 ≈ 0,02 (mol ∙ dm⁻³)
K_NH⁺4 =
𝑥 = [H₃O⁺] = 3,22 · 10⁻⁶ (mol ∙ dm⁻³)
pH = 5,5
Barwa roztworu: żółta

Sposób 2.
K_NH3 = 1,8 ∙ 10⁻⁵ K_NH⁺4 = = 5,6 ∙ 10⁻¹⁰
1 mol NH₄Cl —— 53,5 g
𝑛 mol —— 0,10 g
𝑛 = 0,00187 mol NH₄Cl
c_NH⁺4 = = 0,0187 (mol ∙ dm⁻³)
K_NH⁺4 =
𝑥 = [H₃O⁺] = 3,24 · 10⁻⁶ (mol ∙ dm⁻³)
pH = 5,5
Barwa roztworu: żółta

Uwaga 1.: W obliczeniach można zastosować uproszczony wzór prowadzący do obliczenia stężenia jonów H⁺.
Uwaga 2.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Uwaga 3.: Jeżeli w efekcie błędów rachunkowych zdający otrzyma wynik pH z przedziału [6,0; 7,0) powinien napisać, że roztwór ma barwę zieloną. Za takie rozwiązanie przyznaje się 2 pkt.
Uwaga 4.: Jeżeli w efekcie błędów rachunkowych zdający uzyska wynik pH ≥ 7, to za takie rozwiązanie otrzymuje 1 pkt.

Drukuj zadanie:

175

Matura Maj 2025, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2015,
Zadanie 16. (3 pkt)

Tylko jeden z dwóch metali, oznaczonych umownie symbolami X i E, ma ujemną wartość potencjału standardowego półogniwa. Przeprowadzono doświadczenie przedstawione na schemacie.

W dwóch probówkach zaobserwowano zmiany świadczące o przebiegu reakcji chemicznych.

Zadanie 16.1. (0–2)

Napisz w formie jonowej skróconej równania reakcji, które zaszły w probówkach. Zastosuj symbole X i E.

Zadanie 16.2. (0–1)

Uszereguj kationy obecne w trzech probówkach przed rozpoczęciem doświadczenia, w kolejności od najsilniejszego do najsłabszego utleniacza.

Pokaż rozwiązanie

Zobacz komentarze - 0

Zadanie 16.1. (0–2)

I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów.

7. Metale. Zdający: 2) pisze równania reakcji ilustrujące typowe właściwości chemiczne metali wobec […] kwasów nieutleniających […]; 5) przewiduje kierunek przebiegu reakcji metali z […] roztworami soli, na podstawie danych zawartych w szeregu napięciowym metali; 6) projektuje […] doświadczenie, którego wynik pozwoli porównać aktywność chemiczną metali […].

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej dwóch równań reakcji.
1 pkt – poprawne napisanie w formie jonowej skróconej jednego równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

E + X²⁺ → E²⁺ + X
E + 2H⁺ → E²⁺ + H₂

Zadanie 16.2. (0–1)

I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów.

7. Metale. Zdający: 5) przewiduje kierunek przebiegu reakcji metali z […] roztworami soli, na podstawie danych zawartych w szeregu napięciowym metali.

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uszeregowanie trzech kationów.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Drukuj zadanie:

176

Matura Maj 2025, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2015,
Zadanie 17. (3 pkt)

Gaz LPG, stosowany do napędu samochodów, jest mieszaniną propanu i butanu.
W zbiorniku z LPG panuje ciśnienie 𝑝, w którym ta mieszanina jest cieczą. W zależności od pory roku stosuje się dwa rodzaje LPG: zimowy i letni. Skład przykładowych ciekłych mieszanin LPG (w przeliczeniu na stosunek molowy) i odpowiadające im gęstości zestawiono w tabeli.

	Rodzaj mieszaniny
	zimowy LPG	letni LPG
n_propanu = n_butanu	70 : 30	30 : 70
Gęstość, g ∙ cm⁻³ (T = 273 K)	0,54	0,56

Na podstawie: https://www.e-petrol.pl

Standardowe entalpie spalania propanu i butanu podano poniżej.

∆𝐻°_{propan (g)} = – 2219 kJ · mol⁻¹
∆𝐻°_{butan (g)} =– 2878 kJ · mol⁻¹

Wykonano doświadczenie. Próbkę 1,0 dm³ letniego LPG przeprowadzono w stan gazowy i spalono.

Zadanie 17.1. (0–2)

Oblicz energię, która wydzieli się do otoczenia w wyniku całkowitego spalenia 1,0 𝐝𝐦³ letniego LPG. Wynik podaj w kilodżulach. Przyjmij, że wartości entalpii spalania węglowodorów są takie same jak w warunkach standardowych. Załóż, że powyższe wartości nie ulegają zmianie wraz ze zmianą temperatury oraz że energia jest wymieniana z otoczeniem wyłącznie na sposób ciepła.

Zadanie 17.2. (0–1)

Uzupełnij zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie.

Ilość energii wydzielana podczas całkowitego spalania 1,0 dm³ zimowego LPG jest (mniejsza niż / taka sama jak / większa niż) ilość energii wydzielana podczas całkowitego spalania tej samej objętości letniego LPG.
Ilość CO₂ emitowanego do atmosfery podczas spalania 1,0 dm³ LPG jest większa w przypadku (letniego / zimowego) LPG.

Pokaż rozwiązanie

Zobacz komentarze - 0

Zadanie 17.1. (0–2)

I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów.

1. Atomy, cząsteczki i stechiometria chemiczna. Zdający: 1) stosuje pojęcie mola […]; 6) wykonuje obliczenia z uwzględnieniem wydajności reakcji i mola dotyczące: mas substratów i produktów (stechiometria wzorów i równań chemicznych), objętości gazów w warunkach normalnych. 4. Kinetyka i statyka chemiczna. Zdający: 4) interpretuje zapis ΔH < 0 i ΔH > 0 do określenia efektu energetycznego reakcji. 9. Węglowodory. Zdający: 7) opisuje właściwości chemiczne alkanów, na przykładzie następujących reakcji: spalanie […] (pisze odpowiednie równania reakcji).

Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i podanie wyniku.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego.
LUB
podanie wyniku z jednostką inną niż kJ

ALBO
– poprawne obliczenie liczby moli C₃H₈ i C₄H₁₀ w 1 dm³ letniego LPG.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.

Przykładowe rozwiązania
Sposób 1.
𝑀_propan = 44 g ∙ mol⁻¹ 𝑀_butan = 58 g ∙ mol⁻¹ 𝑚 = 560 g

560 = ∙ 𝑛_butan + 58 ∙ 𝑛_butan𝑛_butan = 7,286 mol
𝑛_propan = 3,123 mol
𝐸 = 7,286 ∙ 2878 + 3,123 ∙ 2219 = 27 899,05 ≈ 𝟐𝟕 𝟗𝟎𝟎 (𝐤𝐉)

Sposób 2.
Założenie: Mieszanina zawiera 0,3 mol C₃H₈ i 0,7 mol C₄H₁₀.
Energia wydzielona ze spalenia takiej mieszaniny:
𝐸 = 0,3 mol ∙ (2219 kJ ∙ mol⁻¹) + 0,7 mol ∙ (2878 kJ ∙ mol⁻¹) = 2 680 kJ

Masa tej mieszaniny:
𝑚 = 0,3 mol ∙ 44 g ∙ mol⁻¹ + 0,7 mol ∙ 58 g ∙ mol⁻¹ = 53,8 g

Objętość tej mieszaniny:
𝑉 = = 96,1 cm³
96,1 cm³ ——– 2 680 kJ
1000 cm³ ——– x
𝑥 = 27 887,62 ≈ 𝟐𝟕 𝟗𝟎𝟎 (𝐤𝐉)

Uwaga 1.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Uwaga 2.: Podanie wyniku końcowego ze znakiem minus skutkuje utratą 1 pkt.

Zadanie 17.2. (0–1)

I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów.

1. Atomy, cząsteczki i stechiometria chemiczna. Zdający: 6) wykonuje obliczenia z uwzględnieniem wydajności reakcji i mola dotyczące: mas substratów i produktów (stechiometria wzorów i równań chemicznych), objętości gazów w warunkach normalnych. 4. Kinetyka i statyka chemiczna. Zdający: 4) interpretuje zapis ΔH < 0 i ΔH > 0 do określenia efektu energetycznego reakcji.

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
Ilość energii wydzielana podczas całkowitego spalania 1,0 dm³ zimowego LPG jest (mniejsza niż / taka sama jak / większa niż) ilość energii wydzielana podczas całkowitego spalania tej samej objętości letniego LPG.
Ilość CO₂ emitowanego do atmosfery podczas spalania 1,0 dm³ LPG jest większa w przypadku (letniego / zimowego) LPG.

Drukuj zadanie:

177

Matura Maj 2025, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2015,
Zadanie 18. (2 pkt)

Reakcja addycji halogenowodorów do niesymetrycznych alkenów zwykle przebiega zgodnie z regułą Markownikowa. Również przyłączenie cząsteczki wody do podwójnego wiązania, które zachodzi w środowisku kwasowym, prowadzi do powstania alkoholu o możliwie najwyższej rzędowości. Odstępstwa od tej reguły obserwuje się w reakcjach addycji wody przebiegających z udziałem wodorku boru (BH₃) i nadtlenku wodoru (H₂O₂) w obecności jonów wodorotlenkowych (OH⁻). Takie postępowanie pozwala uzyskać alkohol, który jest produktem reakcji przebiegającej niezgodnie z regułą Markownikowa.

Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2018.

Uzupełnij poniższe schematy. Napisz w każdym z nich:

wzór półstrukturalny (grupowy) alkenu – organicznego substratu przemiany
niezbędne warunki prowadzenia procesu

Pokaż rozwiązanie

Zobacz komentarze - 0

Zadanie 18. (0–2)

I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów.

9. Węglowodory. Zdający: 3) ustala rzędowość atomów węgla w cząsteczce węglowodoru; 8) opisuje właściwości chemiczne alkenów, na przykładzie następujących reakcji: przyłączanie (addycja): […] HBr, H₂O; przewiduje produkty reakcji przyłączenia cząsteczek niesymetrycznych do niesymetrycznych alkenów na podstawie reguły Markownikowa (produkty główne i uboczne) […].

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch schematów.
1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego schematu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Drukuj zadanie:

178

Matura Maj 2025, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2015,
Zadanie 19. (1 pkt)

Reakcja addycji halogenowodorów do niesymetrycznych alkenów zwykle przebiega zgodnie z regułą Markownikowa. Również przyłączenie cząsteczki wody do podwójnego wiązania, które zachodzi w środowisku kwasowym, prowadzi do powstania alkoholu o możliwie najwyższej rzędowości. Odstępstwa od tej reguły obserwuje się w reakcjach addycji wody przebiegających z udziałem wodorku boru (BH₃) i nadtlenku wodoru (H₂O₂) w obecności jonów wodorotlenkowych (OH⁻). Takie postępowanie pozwala uzyskać alkohol, który jest produktem reakcji przebiegającej niezgodnie z regułą Markownikowa.

Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2018.

Kamfen jest składnikiem wielu olejków eterycznych.

Uzupełnij wzory produktów przemian opisanych poniższymi schematami:

addycji HBr przebiegającej zgodnie z regułą Markownikowa
addycji H₂O przebiegającej niezgodnie z regułą Markownikowa.

Pokaż rozwiązanie

Zobacz komentarze - 0

Zadanie 19. (0–1)

I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów.

9. Węglowodory. Zdający: 3) ustala rzędowość atomów węgla w cząsteczce węglowodoru; 8) opisuje właściwości chemiczne alkenów, na przykładzie następujących reakcji: przyłączanie (addycja): […] HBr, H₂O; przewiduje produkty reakcji przyłączenia cząsteczek niesymetrycznych do niesymetrycznych alkenów na podstawie reguły Markownikowa (produkty główne i uboczne) […].

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wzorów produktów.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Drukuj zadanie:

179

Matura Maj 2025, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2015,
Zadanie 20. (1 pkt)

Poniżej przedstawiono wzór 1,4-dimetylobenzenu, czyli p-ksylenu.

Ten związek reaguje z bromem zarówno pod wpływem światła, jak i w obecności żelaza.

Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2018.

Uzupełnij tabelę. Napisz nazwę typu reakcji p-ksylenu z bromem pod wpływem światła i w obecności żelaza (addycja, eliminacja albo substytucja) oraz nazwę mechanizmu (elektrofilowy, nukleofilowy albo rodnikowy), według którego przebiega każda z tych reakcji.

	Reakcja p-ksylenu z bromem
	pod wpływem światła	w obecności Fe
Typ reakcji
Mechanizm reakcji

Pokaż rozwiązanie

Zobacz komentarze - 0

Zadanie 20. (0–1)

II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów.

9. Węglowodory. Zdający: 11) wyjaśnia na prostych przykładach mechanizmy reakcji substytucji, addycji, eliminacji; zapisuje odpowiednie równania reakcji.

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie trzech pól tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

	Reakcja p-ksylenu z bromem
	pod wpływem światła	w obecności Fe
Typ reakcji	substytucja
Mechanizm reakcji	rodnikowy	elektrofilowy

Drukuj zadanie:

180

Matura Maj 2025, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2015,
Zadanie 21. (1 pkt)

Poniżej przedstawiono wzór 1,4-dimetylobenzenu, czyli p-ksylenu.

Ten związek reaguje z bromem zarówno pod wpływem światła, jak i w obecności żelaza.

Na podstawie: J. McMurry, Chemia organiczna, Warszawa 2018.

Napisz równanie reakcji monobromowania p-ksylenu pod wpływem światła. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.

Pokaż rozwiązanie

Zobacz komentarze - 0

Zadanie 21. (0–1)

II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów.

9. Węglowodory. Zdający: 7) opisuje właściwości chemiczne alkanów na przykładzie następujących reakcji: […] podstawienie (substytucja) atomu (lub atomów) wodoru przez atom (lub atomy) chloru albo bromu przy udziale światła (pisze odpowiednie równania reakcji); 11) wyjaśnia na prostych przykładach mechanizmy reakcji substytucji, addycji, eliminacji; zapisuje odpowiednie równania reakcji.

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Drukuj zadanie:

BIOLOGIA

ZADANIA MATURALNE

CHEMIA

ZADANIA MATURALNE

Kategorie zadań

Typ zadań

Poziom

Typ matury

Formula matury

Rok matury

Miesiąc matury

Zadania maturalne z chemii

Matura Maj 2025, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2015,
Zadanie 12. (1 pkt)

Matura Maj 2025, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2015,
Zadanie 13. (2 pkt)

Matura Maj 2025, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2015,
Zadanie 14. (2 pkt)

Matura Maj 2025, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2015,
Zadanie 15. (3 pkt)

Matura Maj 2025, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2015,
Zadanie 16. (3 pkt)

Matura Maj 2025, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2015,
Zadanie 17. (3 pkt)

Matura Maj 2025, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2015,
Zadanie 18. (2 pkt)

Matura Maj 2025, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2015,
Zadanie 19. (1 pkt)

Matura Maj 2025, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2015,
Zadanie 20. (1 pkt)

Matura Maj 2025, Poziom Rozszerzony (Arkusze CKE), Formuła od 2015,
Zadanie 21. (1 pkt)

PARTNERZY