Zadania maturalne z chemii

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli – podanie symboli chemicznych oraz dla każdego z pierwiastków symbolu bloku konfiguracyjnego i maksymalnego stopnia utlenienia.
1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli – podanie symbolu chemicznego, symbolu bloku konfiguracyjnego i maksymalnego stopnia utlenienia
ALBO
– poprawne uzupełnienie dwóch kolumn tabeli – podanie symboli chemicznych i symboli bloków konfiguracyjnych albo symboli chemicznych i maksymalnych stopni utlenienia.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Uwaga: Jeśli zdający w odniesieniu do pierwiastka Q zapisze „N₂” w kolumnie Symbol chemiczny, to za uzupełnienie tego wiersza nie otrzymuje punktu.

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie w formie klatkowej (graficznej) fragmentu konfiguracji elektronowej atomu chromu w stanie podstawowym, opisującego rozmieszczenie elektronów, które mogą brać udział w tworzeniu wiązań, na podpowłokach z uwzględnieniem numerów powłok i symboli podpowłok.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Uwaga: Elektrony niesparowane muszą mieć zgodny spin.

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne rozstrzygnięcie, napisanie poprawnych obserwacji i poprawnego wniosku dotyczącego trwałości jonów AO₄²⁻ w roztworach o odczynie kwasowym i o odczynie zasadowym.
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie oraz napisanie poprawnych obserwacji i niepoprawnego wniosku dotyczącego trwałości jonów AO₄²⁻ w roztworach o odczynie kwasowym i o odczynie zasadowym albo brak wniosku
ALBO
– poprawne rozstrzygnięcie, napisanie błędnych obserwacji albo brak obserwacji oraz poprawne sformułowanie wniosku dotyczącego trwałości jonów AO₄²⁻ w roztworach o odczynie kwasowym i o odczynie zasadowym.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe rozwiązania
Rozstrzygnięcie: (W probówce) I
Obserwacje: Zmiana zabarwienia roztworu na pomarańczową. (W drugiej probówce nie zaobserwowano zmian).
Przykładowe wnioski:
Jony AO₄²⁻ albo jony CrO₄²⁻ są trwałe w roztworze o odczynie zasadowym, a nietrwałe w roztworze o odczynie kwasowym.
ALBO
Jony AO₄²⁻ albo jony CrO₄²⁻ są trwałe tylko w roztworze o odczynie zasadowym.
ALBO
Jony AO₄²⁻ albo jony CrO₄²⁻ są nietrwałe tylko w roztworze o odczynie kwasowym.
ALBO
2AO₄^2– + 2H + → A2O₇^2– + H₂O     ALBO     2CrO₄²⁻ + 2H⁺ → Cr₂O₇^2– + H₂O
Jony AO₄²⁻ są trwałe w roztworze o odczynie zasadowym.
ALBO
2AO₄^2– + 2H₃O⁺ → A₂O₇^2– + 3H₂O     ALBO     2CrO₄²⁻ + 2H₃O + → Cr₂O₇^2– + 3H₂O
Jony AO₄²⁻ są trwałe w roztworze o odczynie zasadowym.

Uwaga: Odpowiedź, w której zdający w obserwacjach napisze tylko „zmiana barwy roztworu”, jest niewystarczająca.

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli odnoszące się do cząsteczki N₂.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań.
1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego zdania.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

1. W obrębie grupy promienie atomowe pierwiastków bloków s i p w miarę wzrostu liczby atomowej (maleją / rosną), ponieważ wraz ze wzrostem liczby atomowej atomy tych pierwiastków mają coraz (mniej / więcej) zapełnionych powłok elektronowych, a to oznacza (zmniejszenie / zwiększenie) mocy oddziaływania jądra na elektrony walencyjne.
2. W obrębie okresu promienie atomowe pierwiastków bloków s i p w miarę wzrostu liczby atomowej (maleją / rosną), ponieważ wraz ze wzrostem liczby atomowej elektrony w atomach tych pierwiastków są przyciągane przez jądro atomowe o (jednakowym / coraz mniejszym / coraz większym) ładunku, a więc przyciąganie elektronów walencyjnych przez jądro (maleje / rośnie).

Zasady oceniania
2 pkt – na podstawie obliczeń poprawne ustalenie i napisanie poprawnego wzoru sumarycznego związku X i poprawne narysowanie wzoru elektronowego anionu z uwzględnieniem wolnych par elektronowych i ładunku.
1 pkt – na podstawie obliczeń poprawne ustalenie i napisanie poprawnego wzoru sumarycznego związku X, ale błędne narysowanie wzoru elektronowego anionu albo brak wzoru elektronowego anionu
ALBO
– na podstawie obliczeń poprawne ustalenie stosunku molowego pierwiastków w związku X wyrażonego liczbami całkowitymi i brak wzoru sumarycznego związku X, ale poprawne narysowanie wzoru elektronowego anionu z uwzględnieniem wolnych par elektronowych i ładunku
ALBO
– na podstawie obliczeń poprawne ustalenie stosunku molowego pierwiastków w związku X, ale popełnienie błędu rachunkowego, który nie zmienia stosunku molowego Ca : C : N = 1 : 1 : 2 i poprawne narysowanie wzoru elektronowego anionu z uwzględnieniem wolnych par elektronowych i ładunku.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe rozwiązania
Sposób 1.
Stosunek masowy pierwiastków w związku X: 𝑚_Ca : 𝑚_C : 𝑚_N = 50 : 15 : 35
Stosunek molowy: 𝑛_Ca : 𝑛_C : 𝑛_N = = 1,25 : 1,25 : 2,5 = 1 : 1 : 2
Wzór sumaryczny związku X: CaCN₂
Wzór elektronowy anionu:

Sposób 2.
Ca_xC_yN_z

          x = y
          z = 2y
Wzór sumaryczny związku X: Ca_xC_yN_z       ⇒       𝑥 ∶ 𝑦 ∶ 𝑧 = 1 ∶ 1 ∶ 2 CaCN₂
Wzór elektronowy anionu:

Uwaga: Geometria jonu nie podlega ocenie

Zasady oceniania
1 pkt – napisanie poprawnych nazw dwóch typów kryształów dla substancji A i B.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
Substancja A: molekularne
Substancja B: kowalencyjne

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne obliczenie łącznego stężenia molowego substancji B i substancji C w 𝟐𝟓𝟓 minucie doświadczenia oraz podanie wyniku z poprawną jednostką.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe rozwiązanie
Zmiana stężenia molowego substancji A od początku doświadczenia do 255 minuty:
0,1 (mol ∙ dm⁻³) − 0,04 (mol ∙ dm⁻³) = 0,06 (mol ∙ dm⁻³)
Ponieważ z jednego mola substancji A powstają 2 mol substancji B i C, przyrost łącznego stężenia substancji B i C jest równy: 2 ∙ 0,06 (mol ∙ dm⁻³) = 𝟎, 𝟏𝟐 𝐦𝐨𝐥 ∙ 𝐝𝐦^−𝟑.

Zasady oceniania
3 pkt – poprawne wykonanie trzech czynności spośród wymienionych:

• napisanie we właściwej formie równania reakcji redukcji
• napisanie we właściwej formie równania reakcji utleniania
• uzupełnienie wzorów reagentów i współczynników stechiometrycznych w schemacie reakcji.

2 pkt – poprawne wykonanie dwóch dowolnych czynności spośród wymaganych do uzyskania 3 pkt.
1 pkt – poprawne wykonanie jednej dowolnej czynności spośród wymaganych do uzyskania 3 pkt.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe rozwiązania
Równanie reakcji redukcji: MnO₄²⁻ + 2H₂O + 2e⁻ → MnO₂ + 4OH⁻
Równanie reakcji utleniania: SO₃²⁻ + 2OH^– → SO₄²⁻ + H₂O + 2e⁻
ALBO
SO₃²⁻ + 3H₂O → SO₄²⁻ + 2H₃O⁺ + 2e⁻     ALBO     SO₃²⁻ + H₂O → SO₄²⁻ + 2H⁺ + 2e⁻

(1)K₂MnO₄ + (1)K₂SO₃ + (1)H₂O → (1)MnO₂ + (1)K₂SO₄ + 2KOH

Uwaga: Jeżeli w równaniu reakcji redukcji zdający nie uwzględni warunku zadania – środowiska obojętnego – to nie przyznaje się punktu.

Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
C

Zasady oceniania
1 pkt – napisanie poprawnej właściwości jonów azotanowych(III).
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
(Jony azotanowe(III) mają właściwości) redukujące.

Zasady oceniania
1 pkt – poprawny opis wyglądu zawartości probówki B w etapie 2. doświadczenia.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe rozwiązania

• Usunięcie jonów siarczanowych(IV) w etapie 1. doświadczenia było konieczne, ponieważ dodanie do KMnO₄ przesączu (w etapie 2. doświadczenia) nie pozwoliłoby na wykrycie w opisanych warunkach jonów azotanowych(III), bo jony siarczanowe(IV) wykazują również właściwości redukujące.
• Nieusunięcie jonów siarczanowych(IV) w etapie 1. doświadczenia powodowałoby ich reakcję z KMnO₄ po dodaniu przesączu i nie pozwoliłoby na wykrycie w opisanych warunkach jonów azotanowych(III).
• Obecność jonów siarczanowych(IV) w przesączu prowadziłoby do ich utleniania przez KMnO₄ i nie pozwoliłoby na wykrycie jonów azotanowych(III), które też ulegają utlenianiu w reakcji z KMnO₄.

Uwaga: Do uzyskania pozytywnej oceny wyjaśnienie musi zawierać 3 elementy:

• odniesienie do obecności w roztworze jonów siarczanowych(IV)
• odniesienie do właściwości jonów siarczanowych(IV)
• informację o braku możliwości wykrycia jonów azotanowych(III).

Zasady oceniania
3 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń, obliczenie poprawnej wartości liczby moli wody w hydracie, napisanie poprawnego wzoru hydratu oraz napisanie poprawnego rozstrzygnięcia i poprawnego uzasadnienia popartego obliczeniami.
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale popełnienie błędów rachunkowych
ALBO
– zastosowanie poprawnej metody, obliczenie poprawnej wartości liczby moli wody w hydracie, ale błędne napisanie wzoru albo brak wzoru hydratu oraz napisanie poprawnego rozstrzygnięcia i poprawnego uzasadnienia popartego obliczeniami
ALBO
– zastosowanie poprawnej metody, obliczenie poprawnej wartości liczby moli wody w hydracie, napisanie poprawnego wzoru hydratu, ale napisanie błędnego rozstrzygnięcia i uzasadnienia albo ich brak.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń, obliczenie poprawnej wartości liczby moli wody w hydracie, napisanie błędnego wzoru albo brak wzoru hydratu oraz napisanie błędnego rozstrzygnięcia i uzasadnienia albo ich brak
ALBO
– zastosowanie poprawnej metody, popełnienie błędów rachunkowych prowadzące do błędnej wartości liczby moli wody w hydracie, napisanie wzoru hydratu oraz napisanie błędnego rozstrzygnięcia i uzasadnienia albo ich brak.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Przykładowe rozwiązania
Sposób 1.
= 0,626    ⇒ 𝑥 = 7             Wzór soli: CoSO₄ ∙ 7H₂O
M_CoSO4 ∙ 7H₂O = 281 g ∙ mol⁻¹
100 g H₂O − 67 g CoSO₄ ∙ 7H₂O
400 g − 𝑦 g           ⇒         𝑦 = 268,0 g
Sposób 2.
= 0,626    ⇒ 𝑥 = 7             Wzór soli: CoSO₄ ∙ 7H₂O
M_CoSO4 ∙ 7H₂O = 281 g ∙ mol⁻¹
100 g H₂O − 67,0 g CoSO₄ ∙ 7H₂O
z g − 281 g       ⇒       𝑧 = 419,4 g
Rozstrzygnięcie: Nie (można rozpuścić)
Uzasadnienie:
W 400 g wody można rozpuścić 268,0 g hydratu, a jego masa molowa to 281 g.
ALBO
Do rozpuszczenia jednego mola hydratu potrzeba 419,4 g wody.
ALBO
400 g ˂ 419,4 g     albo     268,0 g ˂ 281 g

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne dokończenie dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
Większą zdolność autodysocjacji wykazuje (bezwodny kwas siarkowy(VI) / woda).
Większe przewodnictwo elektryczne wykazuje (bezwodny kwas siarkowy(VI) / woda).

Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz napisanie wartości pH.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego
ALBO
– zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz napisanie wartości stężenia jonów OH⁻.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Przykładowe rozwiązania
Sposób 1.
Ponieważ jest rozważana reakcja jonów CO^2–₃ z wodą, należy do obliczenia stałej równowagi reakcji użyć stałej drugiego etapu dysocjacji: 𝐾_a2 = 4,68 ⋅ 10^–11.
𝐾_a2  ∙  𝐾_b2  =  𝐾_w    ⇒    𝐾_b2  =     ⇒    𝐾_b2   = = 2,14 ⋅ 10^–4
c_CO2−3  = 0,1 mol ∙ dm⁻³
𝐾_b2  =   ⇒    𝑥 = 𝑐_OH− = 4,63 ∙ 10⁻³ (mol ∙ dm⁻³)
pOH = − log 4,63 ∙ 10⁻³ = 2,33    ⇒    pH = 14 − 2,33 = 11,67 = 𝟏𝟏, 7

Sposób 2.
Ponieważ jest rozważana reakcja jonów CO^2– ₃ z wodą, należy do obliczenia stałej równowagi reakcji użyć stałej drugiego etapu dysocjacji: 𝐾_a2 = 4,68 ⋅ 10^–11.
𝐾_a2  ∙  𝐾_b2  =  𝐾_w    ⇒    𝐾_b2  =     ⇒    𝐾_b2   = = 2,14 ⋅ 10^–4
c_CO2−3  = 0,1 mol ∙ dm⁻³
𝐾_b2  =
𝐾_b2  = ⇒       𝑥 = [OH⁻] = 4,52 ∙ 10⁻³ (mol ∙ dm⁻³)
pOH = − log 4,52 ∙ 10⁻³ = 2,34 ⇒ pH = 14 − 2,34 = 11,66 = 𝟏𝟏, 7

Sposób 3.
Ponieważ jest rozważana reakcja jonów CO^2– ₃ z wodą, należy do obliczenia stałej równowagi reakcji użyć stałej drugiego etapu dysocjacji: 𝐾_a2 = 4,68 ⋅ 10^–11.
𝐾_a2  ∙  𝐾_b2  =  𝐾_w    ⇒    𝐾_b2  =     ⇒    𝐾_b2   = = 2,14 ⋅ 10^–4
c_CO2−3  = 0,1 mol ∙ dm⁻³

α = ⇒ 𝛼 = 0,0463       ⇒       𝑐_OH− = 𝛼 ∙ 𝑐CO²⁻₃ = 4,63 ∙ 10⁻³ (mol ∙ dm⁻³)
pOH = − log 4,63 ∙ 10⁻³ = 2,33 ⇒ pH = 14 − 2,33 = 11,67 = 𝟏𝟏, 𝟕

Sposób 4.
Ponieważ jest rozważana reakcja jonów CO^2– ₃ z wodą, należy do obliczenia stałej równowagi reakcji użyć stałej drugiego etapu dysocjacji: 𝐾_a2 = 4,68 ⋅ 10^–11.
𝐾_a2  ∙  𝐾_b2  =  𝐾_w    ⇒    𝐾_b2  =     ⇒    𝐾_b2   = = 2,14 ⋅ 10^–4
c_CO2−3  = 0,1 mol ∙ dm⁻³
OH = ½(𝑝𝐾_𝑏2 − log𝑐_CO32−)       ⇒       pOH = 2,33
pH = 14 − 2,33 = 11,67 = 𝟏𝟏, 𝟕

Uwaga 1.: Sprawdzenie stosowalności wzoru uproszczonego nie jest wymagane.
Uwaga 2.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Zasady oceniania
2 pkt – poprawny wybór wzorów soli i poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji.
1 pkt – poprawny wybór wzorów soli oraz błędne napisanie albo brak równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
Sól 2. w roztworze wkraplanym:     KCl     K₂CrO₄     Fe(NO₃)₃     K₂Cr₂O₇
Sól 1. w roztworze w probówce:     CuSO₄     Cr(NO₃)₃     AgNO₃     (NH₄)₂SO₄

Równanie zachodzącej reakcji: 2Ag⁺ + CrO₄^2– →  Ag₂CrO₄

Uwaga 1.: Jeśli zdający nie dokona wyboru wzorów soli, ale napisze poprawne równanie:

• we właściwej formie – za rozwiązanie należy przyznać 2 punkty
• w formie cząsteczkowej – za rozwiązanie należy przyznać 1 punkt.

Uwaga 2.: Jeśli zdający nie dokona jednoznacznego wyboru wzorów soli, ale napisze poprawne równanie we właściwej formie, to należy przyznać 1 punkt.

Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wartości liczbowej wyniku z poprawną jednostką.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego
LUB

• podanie wyniku z inną jednostką

ALBO
– zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń prowadzące do poprawnej liczby moli jonów żelaza(III), ale brak wartości albo niepoprawna wartość stężenia jonów żelaza(III) w próbce.
0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Przykładowe rozwiązanie
1 mol Fe₂O₃ ————– 159,7 g      1 mol Fe₂O₃ ————– 2 mol Fe³⁺
x ————– 0,040 g                 0,00025 mol Fe₂O₃ ————–  y
x = 0,00025 (mol Fe₂O₃)         y = 0,0005 (mol Fe³⁺⁾

c_Fe3+  = = 𝟎, 𝟎𝟎𝟓 𝐦𝐨𝐥 ∙ 𝐝𝐦^−𝟑       ALBO       c_Fe3+  = 5 ∙ 1𝟎 −𝟑 𝐦𝐨𝐥 ∙ 𝐝𝐦⁻³

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
C

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne napisanie równania reakcji węglowodoru A z wodorem oraz poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) węglowodoru B.
1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji węglowodoru A z wodorem oraz niepoprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) węglowodoru B
ALBO
– niepoprawne napisanie równania reakcji węglowodoru A z wodorem oraz poprawne napisanie wzoru półstrukturalnego (grupowego) węglowodoru B.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
Równanie reakcji:

Wzór węglowodoru B: CH₃−CH=CH−CH=CH−CH₃

Uwaga: Jeżeli zdający zapisze poprawne równanie reakcji z zastosowaniem innego wzoru półstrukturalnego związku spełniającego warunek zadania, należy przyznać 1 punkt.

Zasady oceniania
1 pkt – napisanie poprawnego wzoru izomeru dimetylobutanalu spełniającego warunek zadania.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe rozwiązania

ALBO
CH₃ – C(CH₃)₂ – CH₂– CHO     ALBO     CH₃ – CH(CH₃) – CH(CH₃) – CHO

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Zasady oceniania
1 pkt – napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego (grupowego) ketonu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Zasady oceniania
1 pkt – napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego kwasu karboksylowego.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
Wzór półstrukturalny (grupowy) kwasu karboksylowego: CH₃−CH₂−COOH

Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
C

Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
B

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli – napisanie stopnia utlenienia i typu hybrydyzacji wskazanego atomu węgla w dwóch związkach.
1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli
ALBO
– poprawne uzupełnienie jednej kolumny tabeli.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Zasady oceniania
3 pkt – zastosowanie poprawnej metody uwzględniającej sprawdzenie na podstawie obliczeń, która z substancji została użyta w nadmiarze, poprawne wykonanie obliczeń i podanie poprawnej wartości wydajności oraz poprawne wskazanie substancji użytej w nadmiarze (wzór lub nazwa).
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody bez sprawdzenia na podstawie obliczeń, która z substancji została użyta w nadmiarze, poprawne wykonanie obliczeń i podanie poprawnej wartości wydajności oraz poprawne wskazanie substancji użytej w nadmiarze (wzór lub nazwa)
ALBO
– zastosowanie poprawnej metody uwzględniającej sprawdzenie na podstawie obliczeń, która z substancji została użyta w nadmiarze, ale popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku albo wyników i obliczenie wydajności oraz poprawne wskazanie substancji użytej w nadmiarze (wzór lub nazwa) w odniesieniu do wykonanych obliczeń
ALBO
– zastosowanie poprawnej metody uwzględniającej sprawdzenie na podstawie obliczeń, która z substancji została użyta w nadmiarze, poprawne wykonanie obliczeń i podanie poprawnej wartości masy kwasu cynamonowego lub poprawnych liczb moli kwasu cynamonowego oraz poprawne wskazanie substancji użytej w nadmiarze (wzór lub nazwa)
ALBO
– zastosowanie poprawnej metody uwzględniającej sprawdzenie na podstawie obliczeń, która z substancji została użyta w nadmiarze, poprawne wykonanie obliczeń i podanie poprawnej wartości masy bromobenzenu, który przereagował oraz poprawne wskazanie substancji użytej w nadmiarze (wzór lub nazwa).
1 pkt – poprawne wykonanie obliczeń i wskazanie na podstawie obliczeń substancji użytej w nadmiarze (wzór lub nazwa).
0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.

Przykładowe rozwiązania
Sposób 1.
157,0 g C₆H₅Br ————– 1 mol           72,0 g C₃H₄O₂ ————– 1 mol
0,1570 g ————– 𝑥                               0,1081 g ————– y
𝑥 = 0,001 (mol)                                            y = 0,0015 (mol)
(związek użyty w nadmiarze)
masa kwasu cynamonowego 𝑚 = 0,001 ∙ 148 = 0,148 (g)
0,148 g ————– 100 %
0,1245 g ————– W          ⇒          𝑊 = 84,1 (%)

Wydajność przemiany: 84,1 (%)           W nadmiarze użyto: kwasu propenowego (C₃H₄O₂)

Sposób 2.
n_C6H5Br  = = 0,001 (mol)              n_C3H4O2 = = 0,0015 (mol)
(związek użyty w nadmiarze)
Liczba moli kwasu cynamonowego 𝑛 = = 0,00084 (mol)
W = ∙ 100 %          ⇒      W = ∙ 100 % = 84,0 (%)
Wydajność przemiany: 84,0 (%)           W nadmiarze użyto: kwasu propenowego (C₃H₄O₂)

Sposób 3.
157,0 g C₆H₅Br ————– 72,0 g C₃H₄O₂
y ————– 0,1081 g
y = 0,2357 (g)

x C₆H₅Br ————–  0,1245 g
157 g ————– 148 g
x = 0,1321 (g)
W = ∙   100 %          ⇒        W = 84,1 (%)
Wydajność przemiany: 84,1 (%)           W nadmiarze użyto: kwasu propenowego (C₃H₄O₂)

Uwaga 1.: Jeżeli zdający poprawnie wykona konieczne obliczenia, a w miejscu przeznaczonym na wskazanie substancji użytej w nadmiarze nie dokona wskazania albo wpisze błędną nazwę kwasu lub błędny wzór kwasu, to za swoje rozwiązanie może otrzymać maksymalnie 2 punkt.
Uwaga 2.: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Zasady oceniania
1 pkt – poprawna ocena dwóch zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Zasady oceniania
1 pkt – poprawny wybór odczynnika i poprawne uzasadnienie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe rozwiązanie

FeCl₃ (aq)       Br₂ (aq)       KMnO₄ (aq)

Uzasadnienie: W cząsteczce kwasu kawowego (w odróżnieniu od kwasu cynamonowego) występują grupy (lub grupa) –OH związane z pierścieniem benzenowym, więc ten kwas tworzy z roztworem FeCl₃ barwny związek (kompleksowy).

Uwaga: Odpowiedź, w której zdający odwołuje się tylko do budowy cząsteczki kwasu kawowego, jest niewystarczająca.

Zasady oceniania
3 pkt – poprawne wykonanie trzech czynności spośród wymienionych:

• napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego związku X
• napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego izomeru związku X
• napisanie poprawnego równania izomeru związku X z NaOH.

2 pkt – poprawne wykonanie dwóch dowolnych czynności spośród wymaganych do uzyskania 3 pkt.
1 pkt – poprawne wykonanie jednej dowolnej czynności spośród wymaganych do uzyskania 3 pkt.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe rozwiązania

Wzór związku X	Wzór opisanego izomeru związku X

Równanie reakcji opisanego izomeru związku X z wodorotlenkiem sodu:

ALBO
CH₃−CH(OH)−CH₂−COOH + NaOH → CH₃−CH(OH)−CH₂−COONa + H₂O

Zasady oceniania
1 pkt – napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego (grupowego) związku.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie oraz poprawne uzasadnienie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe rozwiązania
Rozstrzygnięcie: 2 (projekt drugi).
Uzasadnienie:

• Tylko w projekcie drugim związek A2 zawiera grupę nitrową, która jest podstawnikiem kierującym w położenie 3- (meta) (względem znajdującego się w pierścieniu podstawnika).
• Produkt A1 pierwszego etapu ma podstawnik –Cl, który kieruje kolejne podstawniki w położenie 2- lub 4- (względem podstawnika już znajdującego się w pierścieniu aromatycznym), a nie – w oczekiwane położenie 3-.
• (Aby otrzymać żądany produkt) produktem pierwszego etapu nie może być chlorobenzen, ponieważ podstawnik –Cl kieruje podstawniki w położenie 2- lub 4- (względem podstawnika znajdującego się w pierścieniu aromatycznym).

Uwaga: W uzasadnieniu zdający powinien jednoznacznie sformułować określenia opisujące podstawniki w pierścieniu benzenowym tj. podstawnik –Cl, –Cl, atom chloru, grupa nitrowa, podstawnik –NO₂, –NO₂.

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wyjaśnienie.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe rozwiązania

• Po dodaniu kwasu solnego zachodzi reakcja i powstaje roztwór soli (benzokainy). Ta sól (ma budowę jonową i) jest rozpuszczalna w wodzie.
• Grupa aminowa z benzokainy przyłącza H⁺, czego rezultatem jest utworzenie rozpuszczalnej w wodzie soli.

Uwaga: Do uzyskania pozytywnej oceny wyjaśnienie musi zawierać 3 elementy:

• wskazanie, że benzokaina reaguje z kwasem solnym
• powstaje sól (związek jonowy)
• produkt reakcji jest rozpuszczalny w wodzie.

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
B1

Zasady oceniania
1 pkt – napisanie poprawnej sekwencji tripeptydu za pomocą trzyliterowych kodów.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
Gly-Ala-Cys

Zasady oceniania
2 pkt – napisanie dwóch poprawnych wzorów.
1 pkt – napisanie jednego poprawnego wzoru.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli – podanie symboli chemicznych oraz symbolu bloku konfiguracyjnego.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie zapisu konfiguracji elektronowej w formie klatkowej (graficznej) jonu Cu²⁺ w stanie podstawowym z uwzględnieniem numeru powłoki i symbolu podpowłoki.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
CE

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie trzech zdań.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
Liczba atomów tlenu w próbce ditlenu jest C liczba atomów tlenu w próbce ozonu.
Objętość próbki ditlenu jest B objętość próbki ozonu.
Gęstość próbki ditlenu jest A gęstość próbki ozonu.

Zasady oceniania
1 pkt – odpowiedź poprawna.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne napisanie dwóch elementów odpowiedzi: wzoru elektronowego oraz wyjaśnienia.
1 pkt – poprawne napisanie jednego z wymaganych elementów odpowiedzi.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe rozwiązania
Wzór elektronowy monomeru:

Wyjaśnienie: Atom glinu w AlCl₃ potrzebuje (jeszcze) dwóch elektronów aby uzyskać oktet elektronowy.
ALBO
W cząsteczce monomerycznej atom glinu nie uzyskuje oktetu elektronowego, ponieważ, po utworzeniu trzech wiązań kowalencyjnych z atomami chloru, w jego otoczeniu znajduje się tylko sześć elektronów walencyjnych.
ALBO
Orbitalom walencyjnym atomu glinu w AlCl₃ przypisuje się hybrydyzację sp². Jeden z orbitali atomowych glinu, niebiorący udziału w hybrydyzacji, pozostaje nieobsadzony i jest zdolny do przyjęcia pary elektronowej atomu chloru drugiej cząsteczki AlCl₃.

Zasady oceniania
1 pkt – poprawna odpowiedź.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
A3

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli – napisanie poprawnych wzorów trzech tlenków.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
ZnO + 2OH^– +H₂O → [Zn(OH)₄]^2–

Zasady oceniania
1 pkt – poprawna odpowiedź.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Zasady oceniania
1 pkt – napisanie poprawnego wzoru zidentyfikowanego wodorku.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
HBr

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
4HF + SiO₂ → SiF₄ + 2H₂O

Zasady oceniania
2 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie dwóch równań reakcji.
1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie jednego równania reakcji.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
2Na + O₂ ⟶ Na₂O₂
2Na₂O₂ + 2CO₂ ⟶ 2Na₂CO₃ + O₂

Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody rozwiązania zadania prowadzącej do obliczenia objętości tlenu, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku z poprawną jednostką.
1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale:

• popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego
  LUB
• podanie wyniku z błędną jednostką lub bez jednostki;
  ALBO
  – poprawne obliczenie liczby moli lub masy tlenu.

0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi

Przykładowe rozwiązanie

n_H2O = = 11,1 (mol)     n_KO2 = = 5,0 (mol) (ponadtlenku potasu użyto w niedomiarze)

n_O2 = 𝑛_{O2 (reakcja 1)} + 𝑛_{O2 (reakcja 2)} = 100 % ∙ ½n_KO2 + 80 % ∙ ¼n_KO2 = 3,5 (mol)
n_O2 = 3,5 (mol) ∙ 22,4 (𝑑𝑚³ ∙mol–1 ) = 78,4 dm³

Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne zidentyfikowanie trzech reagentów.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
A: H₂       B: N₂       C: NH₃

Zasady oceniania
1 pkt – napisanie poprawnego rozstrzygnięcia i poprawnego uzasadnienia.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Przykładowe rozwiązanie
Rozstrzygnięcie: (temperatura) rosła
Uzasadnienie: Wprowadzenie substratu skutkowało powstaniem dodatkowej porcji amoniaku. Reakcja tworzenia amoniaku jest reakcją egzotermiczną, co spowodowało wzrost temperatury w izolowanym układzie.

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie dla trzech wymienionych czynników
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie
1. NIE    2. NIE    3. TAK

Zasady oceniania
1 pkt – poprawne wykonanie wykresu oraz odczytanie i napisanie rozpuszczalności soli w podanej temperaturze.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie

Rozpuszczalność soli w temperaturze 72 °C: 50 ± 2 g w 100 g wody.

Uwaga: Wykres musi zawierać 6 punktów połączonych krzywą albo odcinkami (tworzyć łamaną). Punkty na wykresie muszą być naniesione na przecięciu odpowiednich linii siatki. Odczytana wartość rozpuszczalności musi być adekwatna do poprawnie narysowanego wykresu.